13/01/2024
Waancaa Biyyoota Afrikaa dorgommii fedhii, diraamaa, fi yeroowwan kubbaa miilaa nama hin amansiifneen guutamedha. Seenaa badhaadhaa isaa keessatti dorgommiin kun yaadannoo lakkoofsa hin qabne kan onnee deeggartoota ardii kanaa fi achiin ala jiran keessatti of bocame uumeera. Kanneen baay'ee beekamoo ta'an keessaa muraasni kunooti:
1. Dinqii Libreeviil (1994
1994 Garee Waancaa Afrikaa Zaambiyaa
Balaa xiyyaaraa gaddisiisaa bara 1994 AFCON bara 1994 dura ji'oota muraasa dura lubbuu taphattoota Zaambiyaa 18 galaafate booda gareen Zaambiyaa kabaja leenjisaa isaaniif dorgomuuf Gaaboon gahe. Jijjiirama miiraa fi hin fakkaanneen, Chipolopolo Boys, irra caalaan isaanii dargaggoota hin qoratamne irraa ijaarame, carraa hunda mormuudhaan xumuraaf ga'uun, Naayijeeriyaadhaan dhiphoodhaan mo'amaniiru. Imalli isaanii, kan dandamachuu fi kutannoodhaan kan mallatteeffame, hafuura namaatiif ragaa cimaa ta’ee hafeera.
2. Kitaaba Warqee Durii Roojar Miilaa (1990):
Roger Milla alaabaa kornee waliin ayyaana kabaju
Umurii bilchaate waggaa 38tti taphataan sarara fuulduraa beekamaan Kaameeruun Roojar Miilaa bara 1990 AFCON irratti gara kubbaa miilaa idil-addunyaatti deebi'e. Fiigichi isaa inni mazy, quuqama daddarbaa fi ayyaanni beekamaa (alaabaa kornee waliin shubbisuu) daawwattoota addunyaa maraa booji'e. Miilaan Kaameeruun fiigicha ajaa'ibaa gara xumuraatti geessuun, dandeettii fi quuqama ilaalchisee umriin lakkoofsa qofa ta'uu agarsiiseera.
3. Deemsa Dheeraa Gaanaa gara Adabbii Onnee Cabsuu (2009):
Asamoah Gyan bara 2009 xumura AFCON irratti adabbii dhabe
Tapha xumuraa bara 2009 Gaanaa fi Masrii gidduutti taasifameen adabbiin barootaaf taphatame. Yeroo dabalataa booda qabxiin 0-0n wal qixa waan ta'eef lammii Gaanaa Asamoah Gyan adabbii xumuraa darbuun Masrii waancaa dabarseera. Abdii kutannaa Gyan dhabuun isaa, erga Gaanaan waancaa AFCON isaanii isa jalqabaatti akkasitti dhihaattee booda, fakkii dorgommichaa murteessaa ta'e.
4. Injifannoo Miiraa Zaambiyaa (2012):
Zaambiyaan injifannoo AFCON bara 2012 galmeessite kabajaa jirtu
Balaa balaa xiyyaaraa mudateen waggaa 19 booda Zaambiyaan bara 2012 gara xumura AFCONtti deebitee yeroo kana Ivory Coast waliin wal morkate. Dhukaasa adabbii ajaa'ibaatiin Zaambiyaan injifannoodhaan kan baate yoo ta'u, dhumarratti waggoota dheeraaf gaddaafi hawwii booda furuu fi cufamuu argatte. Imimmaan gammachuu fi dhangala’aan boonsaa biyyaalessaa seenaa AFCON keessatti injifannoowwan miira namaa kakaasan keessaa tokko taasiseera.
5. Onnee Dachaa Eto'o (2008 & 2012):
Saamu'eel Etoo injifannoo AFCON bara 2008 kabajuu
Taphattoota kubbaa miilaa gurguddoo Afrikaa keessaa tokko kan ta'e Saamu'eel Etoo yeroo dachaa gammachuu fi dhiphina xumura AFCON lamaan mudateera. Bara 2008tti Kaameeruun dursaa ta'ee injifannoo galmeesse, bara 2012 garuu dhukaasa Zaambiyaa waliin taasisaniin adabbii murteessaa darbuun isaa waggaa sadii dura onneen Giyaan calaqqisiisa. Muuxannoon Eto'o walfaallaa ta'e miira taphattoonniifi deeggartoonni ulfina AFCON hordofuun keessa darban agarsiisa.
Kunniin dhandhamaa yeroowwan hin dagatamne kanneen hambaa waancaa Afrikaa bocan qofa. Maxxansa tokkoon tokkoon isaa waliin dorgommiin kun gootota haaraa, seenaa diraamaa fi yaadannoowwan beekamoo ta’an kanneen taateewwan ispoortii addunyaa irratti booji’aman keessaa tokko ta’uun bakka isaa cimsan oomishuuf itti fufeera.
