16/07/2026
GEN Z CÓ THỂ CHƯA BIẾT: Việt Nam từng có một nữ giáo sư mang 3 con lên giảng đường, tự tay xây nên hãng sơn đi ra thế giới.
Nói đến sơn tường, tụi mình thường nghĩ ngay đến những cái tên nước ngoài quen thuộc như Dulux, Jotun hay Nippon với những biển hiệu lớn phủ khắp các đại lý.
Nhưng có một sự thật đáng tự hào là Việt Nam cũng có một thương hiệu sơn độc bản, được sinh ra hoàn toàn từ phòng thí nghiệm của một nữ giảng viên hóa học.
Đó chính là hãng sơn KOVA.
Và người đứng sau đế chế này là PGS.TS Nguyễn Thị Hòe. Cuộc đời của bà đặc biệt đến mức, nếu được dựng thành phim, người ta sẽ nghĩ biên kịch đang drama hóa vì nó quá phi thường.
Từ giảng đường đầy tiếng khóc trẻ con đến "mã code" CT-11A
Bước vào cổng trường đại học khi đã là mẹ của ba đứa trẻ, hành trình học tập của bà gắn liền với những năm tháng chiến tranh và sơ tán. Hãy tưởng tượng một người phụ nữ vừa đi học, vừa mang theo cả ba đứa con: đứa lớn chơi ngoài cửa lớp, đứa thứ hai ngồi dưới gầm bàn giảng đường, còn đứa nhỏ nhất thì ngủ say trên đùi mẹ.
Tốt nghiệp năm 1971, bà được giữ lại làm giảng viên Đại học Bách khoa Hà Nội rồi tiếp tục dấn thân vào con đường nghiên cứu vật liệu chống thấm.
Thế nhưng, KOVA không ra đời từ một kế hoạch kinh doanh triệu đô được tính toán sẵn. Nó xuất phát từ một bài toán: căn nhà của chính bà bị thấm dột.
Là một nhà khoa học, thay vì đi mua sơn, bà tự mình lao vào phòng thí nghiệm để tìm công thức chống lại cái thời tiết mưa ẩm, khắc nghiệt của Việt Nam. Cứ thế, các mẫu thử ra đời.
CT: nghĩa là chống thấm
11: là lần thử nghiệm thứ 11
Và huyền thoại chống thấm CT-11A đã được sinh ra như thế. Một cái tên nghe đậm chất kỹ thuật, khô khan, nhưng sau này lại trở thành v.ũ khí cốt lõi làm nên tên tuổi của KOVA.
Mang tư duy của một nhà nghiên cứu bước vào thương trường, bà Nguyễn Thị Hòe va vấp không ít. Những ngày đầu, sơn được đựng trong can nhựa thô sơ, bao bì chẳng có gì bắt mắt. Bà từng thừa nhận, có giai đoạn sản phẩm bán rất chạy nhưng... càng bán càng lỗ vì bản thân chưa biết cách định giá hay phân phối.
Bước ngoặt đến vào năm 1993, sau khi nhận giải thưởng khoa học danh giá Kovalevskaya, bà được sang Mỹ tiếp xúc với công nghệ hiện đại. Cái tên KOVA cũng được lấy cảm hứng từ chính giải thưởng này.
Chuyến đi ấy giúp bà ngộ ra một chân lý: Khoa học sẽ vô giá trị nếu chỉ nằm im trong tủ kính phòng thí nghiệm. Nghiên cứu thì phải ra được sản phẩm, và sản phẩm thì phải được thị trường đón nhận.
Khi các ông lớn ngoại quốc đổ tiền tỷ vào quảng cáo và phủ bảng màu, KOVA chọn một lối đi là đua bằng chất lượng kỹ thuật.
Thậm chí, bà còn liều lĩnh đem KOVA đi đánh xứ người - ngay tại Singapore, một thị trường nổi tiếng là ông cụ non với những tiêu chuẩn công trình khắt khe bậc nhất thế giới. KOVA chấp nhận tốn kém, mất thời gian kiểm nghiệm để rồi cuối cùng hiên ngang xuất hiện tại các công trình lớn như trung tâm thương mại VivoCity.
Bà Hòe đi ra nước ngoài không phải vì trong nước đã quá mạnh, mà vì bà muốn dùng thị trường quốc tế làm phòng kiểm định uy tín nhất cho công nghệ của người Việt.
Khi thế giới ngày nay mới bắt đầu rầm rộ nói về kinh tế tuần hoàn hay vật liệu xanh, thì từ nhiều năm trước, KOVA đã âm thầm tự làm điều đó. Nhìn vào những bao vỏ trấu - thứ phụ phẩm nông nghiệp tưởng như bỏ đi của Việt Nam, bà Hòe lại thấy trong đó nguồn nano silica quý giá. KOVA đã ứng dụng thành công chất liệu này để sản xuất ra các dòng sơn đặc chủng như sơn chống cháy, sơn kháng khuẩn và tự làm sạch.
Tất nhiên, hành trình ấy không chỉ có hoa hồng. Vì quá tin vào tư duy hữu xạ tự nhiên hương, KOVA từng bị các đơn vị khác mượn mất cái tên CT-11A để đặt cho sản phẩm của họ, khiến người tiêu dùng nhầm lẫn đó là tên chung của loại chất chống thấm.
Nhưng bài học đắt giá đó đã được sửa sai bởi sự chuyển giao thế hệ tuyệt vời của một gia đình làm khoa học:
- Thế hệ 1: Đặt nền móng khoa học (bà Nguyễn Thị Hòe).
- Thế hệ 2: Chuẩn hóa sản xuất và vận hành kỹ thuật.
- Thế hệ 3: Những người trẻ được đào tạo bài bản về tài chính, marketing để đưa thương hiệu bay xa và bảo vệ tài sản trí tuệ.
Đặc biệt hơn, vòng tuần hoàn của KOVA còn được duy trì qua quỹ giải thưởng cùng tên từ năm 2002. Khoa học tạo ra sản phẩm => sản phẩm nuôi sống doanh nghiệp => doanh nghiệp lại dùng nguồn lực để tài trợ cho các sinh viên nghèo và các công trình nghiên cứu mới.
KOVA có thể không phải là cái tên xuất hiện dày đặc trong các chiến dịch bắt trend của Gen Z trên TikTok. Hãng cũng không phủ truyền thông bằng những Content viral rầm rộ.
Nhưng phía sau mỗi thùng sơn là câu chuyện truyền cảm hứng mạnh mẽ về một người phụ nữ phi thường. Một doanh nghiệp Việt không chọn con đường gia công giá rẻ, mà đi lên bằng chính chất xám và lòng tự tôn công nghệ.
Giữa thời đại mà tụi mình nói rất nhiều về startup, về đổi mới sáng tạo hay sống xanh, thì câu chuyện của KOVA chính là một minh chứng sống động nhất. Bởi trước khi những khái niệm đó trở thành từ khóa thời thượng, đã có một nữ giảng viên Việt Nam âm thầm hiện thực hóa chúng từ trong căn phòng thí nghiệm của mình.
