16/11/2025
GIÃN CƠ NHƯ THẾ NÀO CHO ĐÚNG?
Có rất nhiều người tập luyện khi stretching (giãn cơ) chỉ có một mục tiêu: "ráng đè" cơ thể vào một tư thế và chịu đựng, với hy vọng cơ bắp sẽ "giãn" ra như một sợi dây thun. Cách làm này không chỉ kém hiệu quả mà còn tiềm ẩn nguy cơ chấn thương cao.
Nói một cách dễ hiểu: giãn cơ hiệu quả là một cuộc "đối thoại" với hệ thần kinh. Để giãn cơ an toàn và hiệu quả, chúng ta cần "thuyết phục" hệ thần kinh cho phép điều đó xảy ra.
Về mặt khoa học: việc stretching (giãn cơ) phải dựa theo những cơ chế của hệ thần kinh đáp ứng lên cơ thể. Cụ thể như sau:
⚙️ Autogenic Inhibition (ức chế tự thân).
- Muscle Spindles: khi cơ bị duỗi quá mức, quá nhanh -> muscle spindles (những cơ quan thụ cảm trong cơ bắp mà nó chạy dọc, song song với các sợi cơ, có chức năng cảm nhận về sự thay đổi độ dài của sợi cơ và mức độ thay đổi độ dài đó) được kích hoạt (activated) -> cơ chế bảo vệ cơ bắp tránh việc duỗi quá mức bằng cách kích hoạt thần kinh thực hiện việc co cơ.
- Golgi Tendon Organ (GTO): khi cơ bắp chịu một lực lớn -> tension tăng vượt mức -> GTO (những cơ quan thụ cảm đặc biệt nằm ở đầu gân, có chức năng cảm nhận về sự trương lực của cơ và mức độ thay đổi trương lực đó) được kích hoạt (activated) -> cơ chế bảo vệ cơ bắp tránh việc chịu áp lực quá lớn được kích hoạt bằng cách duỗi cơ.
⚔️ Reciprocal Inhibition (ức chế đối vận).
- Cơ chế duỗi của cơ khi 1 nhóm cơ đối vận / đối lập của nó co (việc duỗi này có sự kiểm soát của hệ thần kinh - tức duỗi với lực tương đương mà nhóm cơ đối lập phải chịu, mục đích là tạo sự ổn cho khớp để có 1 chuyển động an toàn).
⚖️ Chỉ cần đúng và đủ.
Giãn cơ hiệu quả không phải là một cuộc chiến về "biên độ" hay "sự chịu đựng".
- Đúng: thực hiện giãn cơ với những nhóm cơ cần (không phải lúc nào cũng đè ra giãn hết toàn bộ cơ thể), hiểu và áp dụng được những cơ thế của hệ thần kinh trong việc giãn cơ.
- Đủ: thực hiện giãn cơ ở mức độ vừa đủ, là khi đưa cơ bắp về trạng thái resting length của nó, hạn chế việc duỗi quá mức gây nên sự kém kích hoạt cơ bắp.
🧩 Ứng dụng thực tế.
Ex: Hip flexor stretches
- Thực hiện đúng: đưa xương chậu về vị trí neutral, hơi hướng phần hông ra phía trước đến khi cảm thấy căng phần hip, giữ khoảng 10-15s lúc này muscle spindles kích hoạt, nhẹ nhàng đưa hông trở về sau để có 1 khoảng nghỉ, tiếp tục hướng hông về trước và giữ căng khoảng 20-30s (GTO sẽ "gửi tín hiệu đè") đồng thời thực hiện việc gồng, siết chặt nhóm cơ đối lập (trường hợp này là nhóm cơ mông), phần hip flexor sẽ được duỗi ra đúng cách.
- Những lỗi sai thường mắc phải: không đưa xương chậu về vị trí neutral (xương chậu bị đỗ về trước khi giãn), không áp dụng cơ chế inhibition, giãn quá mức, thời gian quá lâu gây kém kích hoạt cơ bắp và những rủi ro chấn thương.
-
Bài viết chỉ đề cấp đến vấn đề giãn cơ tĩnh (staic stretching) nhằm mục đích giúp người đọc hiểu được cách giãn cơ trong tập luyện, tránh thực hiện sai dẫn đến những rủi ro không đáng có.