29/05/2026
Chuông đồng trong văn hóa của người Dao đỏ ở Bảo Hà
-------
Trong kho tàng văn hóa truyền thống của đồng bào Dao đỏ ở xã Bảo Hà, chiếc chuông không chỉ là một nhạc cụ dân gian đơn thuần mà còn mang giá trị tâm linh sâu sắc, gắn liền với đời sống tín ngưỡng, phong tục tập quán và bản sắc văn hóa của cộng đồng. Trải qua nhiều thế hệ, tiếng chuông đã trở thành âm thanh thiêng liêng, hiện diện trong các nghi lễ quan trọng của người Dao đỏ, góp phần kết nối con người với tổ tiên, thần linh và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống quý báu.
Người Dao đỏ quan niệm rằng vạn vật đều có linh hồn, con người sống hài hòa với thiên nhiên và luôn có sự hiện diện của tổ tiên phù hộ cho con cháu. Vì vậy trong các nghi lễ tâm linh, chiếc chuông đóng vai trò như một vật dẫn truyền giữa con người với thế giới thần linh. Chuông thường được sử dụng bởi thầy cúng, thầy tào trong các nghi lễ như lễ cấp sắc, lễ cầu an, lễ giải hạn, lễ cưới, lễ tang hay các nghi thức cúng tổ tiên vào dịp đầu năm mới.
Chiếc chuông của người Dao đỏ thường được đúc bằng đồng, có kích thước vừa tay cầm, thân chuông tròn, phía trên có quai để cầm hoặc treo. Tuy hình thức không quá cầu kỳ nhưng mỗi chiếc chuông đều được xem là vật linh thiêng, gắn với đời hành nghề của thầy cúng. Có những chiếc chuông được truyền từ đời này sang đời khác như một báu vật của gia đình và dòng họ. Người Dao đỏ tin rằng chiếc chuông càng lâu năm thì càng linh nghiệm bởi đã “thấm” nhiều lời khấn nguyện và sự chứng giám của thần linh.
Trong các nghi lễ, tiếng chuông vang lên nhịp nhàng, hòa cùng tiếng trống, tiếng đọc cúng tạo nên không gian huyền bí và linh thiêng. Mỗi hồi chuông mang ý nghĩa riêng: có khi là lời mời tổ tiên về chứng lễ, có khi là tín hiệu xua đuổi tà ma, cầu mong bình an, sức khỏe và mùa màng thuận lợi. Đặc biệt trong lễ cấp sắc – nghi lễ quan trọng đánh dấu sự trưởng thành của người đàn ông Dao đỏ – tiếng chuông giữ vai trò xuyên suốt, thể hiện sự kết nối giữa người được cấp sắc với thần linh và tổ tiên.
Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, chiếc chuông còn phản ánh nét đẹp văn hóa nghệ thuật của người Dao đỏ. Cách sử dụng chuông đòi hỏi sự khéo léo, uyển chuyển và kinh nghiệm của thầy cúng. Khi hành lễ, từng động tác rung chuông đều có tiết tấu riêng, phù hợp với từng nghi thức. Âm thanh ngân vang của chuông vừa tạo sự trang nghiêm vừa thể hiện chiều sâu văn hóa tín ngưỡng đã được lưu giữ qua nhiều thế hệ.
Ngày nay, cùng với sự phát triển của đời sống hiện đại, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số đứng trước nguy cơ mai một. Tuy nhiên, đối với người Dao đỏ ở Bảo Hà, chiếc chuông vẫn được gìn giữ như một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần. Nhiều nghệ nhân, thầy cúng cao tuổi vẫn đang truyền dạy nghi lễ và ý nghĩa của chiếc chuông cho thế hệ trẻ nhằm bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.
Các lễ hội, hoạt động văn hóa cộng đồng tại địa phương cũng tạo điều kiện để giới thiệu nét đẹp văn hóa của người Dao đỏ đến du khách và nhân dân. Tiếng chuông vang lên giữa núi rừng Bảo Hà không chỉ là âm thanh của nghi lễ mà còn là tiếng vọng của truyền thống, của niềm tin và lòng biết ơn tổ tiên được gìn giữ từ bao đời nay.
Giữa nhịp sống hiện đại, chiếc chuông của người Dao đỏ vẫn âm vang như một biểu tượng văn hóa độc đáo, thể hiện đời sống tinh thần phong phú và bản sắc riêng của đồng bào nơi vùng cao Bảo Hà. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của chiếc chuông trong các nghi lễ truyền thống không chỉ góp phần giữ gìn di sản văn hóa dân tộc mà còn làm phong phú thêm bức tranh văn hóa đa sắc màu của quê hương Bảo Hà nói riêng và tỉnh Lào Cai nói chung.
Bài, ảnh: Nguyên Vũ
