29/04/2025
Anh Nguyễn văn Hải - nhà thơ, văn nổi tiếng với bút danh Ngọc Hồ , là cựu học sinh trường THPT Nguyễn Thượng Hiền khóa 1970. Anh là bộ đội chủ lực đã tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh giải phóng Sài Gòn thống nhất đất nước vào ngày 30 tháng 4 năm 1975.
Vào năm 1985 kỷ niệm 10 thống nhất đất nước anh có những bài thơ và bút ký nổi tiếng kể lại những ngày anh tham gia trận chiến ác liệt để thống nhất đất nước.
Nhân dịp chào mừng kỷ niệm 50 năm ngày thống nhất đất nước ban biên tập trang Facebook hội cựu học sinh , anh Nguyễn văn Hải đã cho phép Hội trích những đoạn bút ký trong tác phẩm "Trên lối ngày xưa cũ " đã xuất bản vào năm 2017.
Thay mặt Hội cùng các thế hệ học sinh trường xin chân thành cám ơn anh và luôn tự hào về lòng yêu nước của anh . Và xin nghiêng mình cuối đầu tưởng nhớ đến các anh hùng dân tộc đã ngã xuống cho thế hệ sau sống trong không khí hòa bình suốt 50 năm qua.
MÙA XUÂN NĂM 75
(Tưởng nhớ Bé Ba, Trần Văn Nên… những đồng đội của tôi).
....Ngày 26 tháng 4 - Chiến dịch Hồ Chí Minh mở màn, đồng loạt tiến công địch từ các hướng. Trên chiến trường Thủ Đức, các đơn vị đặc công của Miền đã hành quân tới bưng 6 xã cùng Tiểu đoàn 4 - Thủ Đức để thực hiện nhiệm vụ trong chiến dịch Hồ Chí Minh. Các đơn vị đặc biệt tinh nhuệ như: Z 22, Z23( Tiền thân là Đại đội 32, 33-Tiểu đoàn 3 Lữ đoàn 126 Hải quân) sau khi được huấn luyện tại Hải Phòng đã hành quân vào miền Nam, được biên chế vào Lữ đoàn đặc công biệt động 316. Từ Long Khánh, đơn vị hành quân băng qua Quốc lộ 15 (nay là QL 51) về Long Thành, Nhơn Trạch sau đó vượt sông Đồng Nai, sông Tắc về ém quân tại Bưng 6 xã Thủ Đức cùng với D 81( E 116 ) và D 4 - Thủ Đức chuẩn bị các mặt để tiến công địch trong Chiến dịch Hồ Chí Minh...
Trong hai đêm liên tiếp, sân bay Tân Sơn Nhất đã bị pháo binh của ta đặt tại Nhơn Trạch bắn làm tê liệt các đường băng; ta bắn hàng loạt DKB (Địch gọi là hỏa tiễn 122ly) vào các cơ quan đầu não của địch trong nội đô; pháo kích kho đạn Thành Tuy Hạ, kho xăng Nhà Bè tiếng nổ lửa cháy sáng rực cả góc trời. Trên bầu trời, hàng đoàn trực thăng lũ lượt bay vào, bay ra biển Đông đưa dòng người di tản xuống hạm đội 7.
Chiều ngày 27 tháng 4 năm 75, trong các rừng chồi, biền lá dừa nước chúng tôi nhận lệnh chuẩn bị hành quân tiến công: mục tiêu là M, tôi và anh em trong đơn vị phán đoán sẽ đánh Liên trường võ bị Thủ Đức hoặc các cây cầu trên trục đường xa lộ... Ai cũng náo nức chuẩn bị tinh thần đánh trận cuối cùng và sẵn sàng chấp nhận hi sinh để giải phóng miền Nam - thống nhất đất nước. Chiều hôm đó, chúng tôi ăn cơm sớm có thịt gà do dân trong các ấp gửi chăm lo cho bộ đội, đã từ lâu hôm nay chúng tôi mới được ăn bữa cơm ngon quá! Mỗi người tự vắt cho mình vài nắm cơm và cơ số đạn đựng trong bòng (Loại ba lô bằng vải nilon không thấm nước - sử dụng thuận tiện trên chiến trường sình lầy, nhiều sông rạch). Đến 17 giờ, đơn vị được thông báo: theo sự phân công giao nhiệm vụ của Bộ Tư Lịnh chiến dịch, Lực lượng đặc công biệt động 316 và D 81 đảm nhận nhiệm vụ đánh chiếm giữ cầu Rạch Chiếc; Tiểu đoàn 4 - Bộ đội địa phương chúng tôi đánh chiếm cầu Sài Gòn (còn gọi là cầu Tân cảng ). Giờ “G” nổ súng lúc 3 giờ sáng ngày 28 tháng 4 năm 1975, đây là thời gian bất ngờ mà địch thường chủ quan, các đơn vị đồng loạt tiến công chiếm giữ - đánh địch phản công tái chiếm, giữ vững trận địa bằng mọi giá. Quyết tâm giữ vững mục tiêu từ 6 đến 8 giờ sáng để các cánh quân chủ lực thọc sâu đánh vào sào huyệt - dinh lũy cuối cùng của chế độ Ngụy Sài gòn.
Đây là trận đánh, chúng tôi thầm nghĩ là trận đọ sức cuối cùng của đơn vị chúng tôi với niềm hân hoan chiến thắng đã gần kề - Như anh Tư Kia chiều nay đã nói với đơn vị: “Trận đánh rạng sáng ngày mai giữa lòng địch sẽ vô cùng ác liệt, dù có đổ máu hy sinh, con cháu ta được hưởng hòa bình độc lập - Tổ quốc mãi nhớ đến chiến công của anh em, hãy anh dũng tiến lên”, chúng tôi đồng thanh biểu thị quyết tâm thề sẽ chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Trong lòng mỗi người với bao cảm xúc, suy nghĩ ngày mai sau trận này mọi người sẽ gặp mặt được gia đình , người thân yêu hay vĩnh viễn hòa trong lòng đất mẹ. Chúng tôi, như mọi khi thường gửi gắm với nhau… “ Nếu sau trận đánh này…” câu nói mà thằng Nên - người nhỏ tuổi nhất tiểu đoàn (17 Tuổi) thường nói với tôi mỗi lần ra trận.
Ban chỉ huy tiểu đoàn gồm các anh: Tư Kia, Năm Lịnh, Chín Thức và trên 80 đồng chí được bổ sung thêm từ cơ quan Huyện đội như: các đồng chí trợ lý của các ban thuộc Huyện đội Thủ Đức, K10, 16… Trang bị gồm Đại liên M 60, trung liên RPĐ, khẩu đội cối 60, súng phóng lựu M79, AK 47, thủ pháo và lựu đạn; quân y K 20 - đội phẫu tiền phương cho hai cánh quân đánh cầu đặt tại rừng dừa nước xã An Phú. Ngoài ra, các tổ cứu thương cùng chiến đấu cứu chữa thương binh, chôn cất tử sĩ... Trên hàng chục chiếc xuồng ba lá hành quân vượt qua các đồn bót địch tiếp cận mục tiêu, ém quân chờ giờ “G”.
2 giờ sáng ngày 28 tháng 4, chúng tôi hành quân dưới ánh ánh trăng đêm mười bảy vượt qua con lộ đá xanh gần ngã ba Cát Lái, vòng phía sau chùa
Pháp viện Minh Đăng Quang cặp theo bờ ruộng dần tiếp cận mục tiêu chờ lịnh tấn công...
Bỗng, từ hướng cầu Rạch Chiếc tiếng súng tiểu liên cùng với các loại hỏa lực nổ vang cả một vùng trời xé tan bầu không gian tỉnh lặng của đêm khuya. Theo hợp đồng , giờ G là đúng 3 giờ sáng, thế là lộ rồi. Chắc đơn vị đánh cầu Rạch chiếc đã đụng độ với bọn lính bên ngoài cầu. Tiếng súng càng lúc càng rền vang, ác liệt như vậy chắc chắn bọn lính cầu Sài Gòn đã vào vị trí sẵn sàng chiến đấu. Dù giờ G không còn yếu tố bất ngờ, Ban chỉ huy ra lệnh toàn tiểu đoàn băng ra xa lộ Biên Hòa hành tiến lao đến mục tiêu. Đến cửa ngõ đầu cầu, hỏa lực địch từ các lỗ châu mai, trong công sự từng tràng đại liên, đạn M79, AR15 của địch điên cuồng bắn vào đội hình tiến công của ta hòng chặn đứng cuộc tập kích của D4. Đội hình tiểu đoàn khi tiếp cận gần đầu cầu hình thành dạt ra hai hướng, nhanh chóng hình thành hai mũi tiến công đánh vỗ mặt kẻ thù đang chống trả quyết liệt. Những phát đạn B40, B41 thổi tung trận địa phòng ngự của đại đội lính nghĩa quân - địa phương quân thuộc tiểu khu Gia Định; Hỏa lực đại liên, trung liên bắn yểm trợ đội hình tràn vào nổ súng tiêu diệt đối phương. Bên những xác địch ngổn ngang vắt vẻo trong các chiến hào, khói đạn còn nghi ngút, số lính sống sót buông súng đầu hàng. Trong 7 phút, tiểu đoàn làm chủ trận địa chiếm giữ đầu cầu phía Đông đang lùng sục trong các ngách chiến hào, băng bó các đồng chí bị thương, lùng sục các chiến hào boongke. Việc truy lùng đang diễn ra, bỗng một loạt đạn AR 15 xé toang khoảng lặng hiếm hoi, tên địch từ lỗ châu mai lô cốt ngầm điên cuồng xả đạn vào giữa ngực đồng chí Bé Ba - xạ thủ B40, anh kêu lên đau đớn rồi tắt thở với loạt đạn bắn lén của kẻ thù. Anh Tám Trí bắn khống chế lỗ châu mai cho Ba Lùn (Đồng chí Nguyễn Văn Ba) và Nên bò tiếp cận lô cốt ném quả tạc đạn hơi MK3 vào trong lô cốt, Nên lao vào xả tiếp loạt đạn AK, tên địch to cao nằm gục chết máu từ mũi, họng trào ra bởi sức công phá của trái đạn. Âu cũng là cái giá cho kẻ điên cuồng, ngoan cố. Mỗi người gom vũ khí của địch gồm súng, đạn AR 15, lựu đạn bổ sung cho các trận chiến tiếp theo . Anh Ba Nhẫn (Nguyễn Văn Nhẫn) bảo chúng tôi gom tù binh tập trung lại, sau khi tuyên truyền về chính sách của MTDTGP trả tự do cho số tù binh. Chúng tôi đưa số lính này ra mé sông Sài Gòn bảo chúng tự tìm đường về với gia đình. Mặc dù được tuyên truyền giải thích, nhưng chúng run lẩy bẩy không cất nổi bàn chân, sợ chúng tôi đưa ra bờ sông để bắn, không dám đi buộc tôi phải lớn tiếng: “ Quân giải phóng chúng tôi không bao giờ bắn hay ngược đãi tù binh, các anh nhanh chóng rời khỏi nơi này, trở về với gia đình - với nhân dân”. Chúng đã bớt sợ, từng tốp tản mác bơi qua bên kia sông, số còn lại chạy về hướng Thảo Điền.
Lịnh từ sở chỉ huy tiểu đoàn: Các C nhanh chóng chuyển tử sĩ, anh em bị thương nặng về đội phẫu tiền phương quân y K20 bàn giao cho đồng chí Chín Dương; triển khai đội hình chuẩn bị đánh địch phản công. C1 do đồng chí Hai Hữu chỉ huy đánh địch hướng chính diện từ phía Hàng Xanh; C2 do anh Bảy Thì (đồng chí Dương Văn Thì, anh hùng LLVTND ), Mười Đực chỉ huy chặn đánh địch hướng cầu Đen ( Nay là đường Trần Não ); C3 do đồng chí Hai Điệp, Hai Chiến chỉ huy đánh địch hướng Thảo Điền - An Phú; các B hỏa lực cối 60, đại liên, trinh sát… đặt tại vị trí chỉ huy của tiểu đoàn bộ khu chùa Kỳ Quang, các hỏa lực được bố trí trên sân thượng hồ tắm Thiên Nga khống chế mặt cầu cũng như phía Làng báo chí - Thảo Điền… Chỉ huy đại đội phân công anh Ba Nhẫn, Lạc, Ba Lùn, Nên, Ba Đỏ, Sáu Lực, Sáu Bửu, Chín Chùa, Năm Dương, Bảy Hiếu, Thủy, Trắng … vào kho hậu cần quân tiếp vụ của địch bên hông cầu khuân các thùng đồ hộp, lương khô đặt trên thành công sự, củng cố trận địa. Mọi người tranh thủ khui các lon đồ hộp ăn lấy sức chuẩn bị cho trận đánh địch phản kích.
Trời chưa sáng hẳn, trên bầu trời một chiếc OV10 lượn nhiều vòng từ hướng Hàng Xanh đến gần khu vực cầu Sài Gòn ra rả phát loa với công suất lớn: “ Đồng bào chú ý, đồng bào chú ý: yêu cầu đồng bào hãy tản cư tránh xa vùng chiến sự…Quân lực Việt Nam Cộng Hòa sẽ hủy diệt trận địa, đánh bật Việt Cộng tái chiếm lại cầu Tân Cảng…” .
Khoảng 10 phút sau, từ hướng Sài Gòn, luân phiên hai chiếc trực thăng chiến đấu lao đến phóng rốc kết và bắn 12,7ly vào khu vực chung quanh cầu; hòa cùng pháo 105 ly từ trận địa pháo binh thành Cát Lái , pháo tự hành 90 ly trên các tàu chiến khu quân cảng, cối 80 phía Hàng Xanh đồng loạt trùm phủ xuống trận địa. Như vậy, nó đang tiền pháo hậu xung mở đường tiến công. Anh Hai Điệp hô to: chuẩn bị chiến đấu, tất cả đã vào vị trí. Tôi tranh thủ đốt điếu thuốc Ruby quân tiếp vụ lấy từ trong kho hít liên tục vài hơi rồi trao lại cho Ba Đỏ (chúng tôi thường gọi: Anh cả đỏ ) và khẽ gật đầu - ngón tay trỏ đã đặt vào cò súng.
Từ hướng bên kia cầu, khoảng một tiểu đoàn lính địa phương quân của tiểu khu Gia Định có xe tăng M48, chiến xa M113, xe bọc thép bánh hơi yểm trợ đồng loạt đánh tràn sang phía đông cầu, C1 dùng 1B vào phía kho bắn tỉa từng tên. Ta dựa bám vào
thành đầu cầu dùng B40, B41 bắn cháy chiếc tăng đi đầu, hỏa lực đại liên của ta từ hồ tắm Thiên Nga bắn khống chế trên mặt cầu gây thiệt hại nặng nề cho địch, làm chúng phải tháo lui về sau. Khoảng 8 giờ sáng, chúng lại tổ chức tấn công, ta dùng súng cối đánh chặn chúng phải tháo lui nằm án ngữ nửa phần cầu phía Hàng Xanh. Đã hơn 10 giờ, từng thời gian chậm chạp trôi qua quân chủ lực chưa thọc sâu vào vùng đất Thủ Đức, trên thông báo quân đoàn 2 đang đánh Trảng Bom - phòng tuyến cuối cùng của quân Ngụy, chúng đang chống trả quyết liệt để chặn bước tiến quân của ta. Nếu mất cứ điểm phòng ngự này, cái thòng lọng sẽ thít chặt yết hầu sào huyệt của chúng. Điện từ trên biểu dương tinh thần chiến đấu của đơn vị, động viên toàn D quyết tâm bám trụ đánh địch bảo vệ cầu cho đại quân tiến vào thành phố giải phóng Sài Gòn - Gia Định, giải phóng hoàn toàn miền Nam.
Khoảng gần trưa, địch được sự yểm trợ của hỏa lực hải, lục, không quân tổ chức đánh tràn sang đầu cầu, trận chiến càng lúc càng ác liệt. Ta chưa ai hy sinh - anh Bảy Thì bị thương dập nát bàn chân; anh Ba Nhẫn bị thương vào đầu đã được sơ cứu đưa về tuyến sau, số anh em bị thương nhẹ tiếp tục ở lại chiến đấu. Lúc này, hỏa lực địch trên không và pháo binh cấp tập bắn về phía hồ tắm Thiên Nga - nơi ta đặt khẩu đại liên khống chế địch tràn sang đầu cầu. Địch tháo lui, rút về án ngữ giữa cầu, tôi nhìn trời chếch về hướng Tây đoán chừng gần 2 giờ chiều với nắng tháng tư chói chang hừng hực. Với vị trí cầu bị chiếm, con đường rút chạy về Sài Gòn coi như đã chặn đứng địch di tản co cụm chung quanh thành phố hòng tạo thế giằng co, tìm cách thương lượng với sự hậu thuẫn của các thế lực phản động quốc tế với ảo tưởng cho giải pháp chính trị mà chúng đang ráo riết tiến hành. Như vậy, bằng mọi giá phải giữ được cầu càng lâu càng có lợi cho chiến dịch nhanh chóng kết thúc.
Gần 3 giờ chiều cùng ngày, trinh sát tiểu đoàn báo: từ 3 hướng địch tập kết quân đang triển khai đội hình tiến công ta: hướng chính diện từ phía Hàng Xanh, hướng cầu Đen đánh thọc sườn vào đội hình tiểu đoàn, hướng vu hồi đánh vào sau lưng- trong đó là nơi đặt vị trí chỉ huy của tiểu đoàn bộ của ta. Lúc này, hỏa lực các loại của địch dội xuống trận địa, tiếp theo xung lực bộ binh từ 3 hướng đánh thọc vào đội hình chúng tôi. Với chiến thuật đánh lấn, tôi nhìn thấy quân phục rằn ri của bọn lính dù (Khi bắt khai thác tù binh: đó là lực lượng thuộc tiểu đoàn 12, lữ đoàn 4 của sư đoàn dù từng tham dự cuộc hành quân Lam Sơn - 719 năm 1971 tại Hạ Lào bị ta đánh cho tơi tả), đây là quả đấm thiện chiến của quân đội Sài Gòn, địch chỉ tung vào trận khi thật cần thiết. Như vậy, cuộc chiến đấu sẽ ác liệt hơn so với bọn địa phương quân của tiểu khu Gia Định. Gần 4 giờ chiều, ta rút khỏi đầu cầu dạt vào vành đai kho quân vụ tiếp tục chiến đấu, chúng dùng M79 và lựu đạn đánh ném vào các vị trí cố thủ của trung đội làm một số chiến sĩ thương vong. Nên trút hơi thở cuối cùng nơi này, chúng tôi đặt Nên dưới hào, vuốt mắt em: em còn trẻ quá! Chúng tôi tiếp tục chiến đấu và sẽ quay lại để đưa em về đất mẹ…
Đúng 0 giờ ngày 29-4-1975, các binh đoàn chủ lực hùng mạnh của ta từ nhiều hướng đồng loạt tổng công kích vào Sài Gòn - sào huyệt cuối cùng của kẻ thù. Với ưu thế áp đảo, quân ta ào ạt tiến công, vừa bao vây tiêu diệt địch ở vòng ngoài, vừa thần tốc, táo bạo thọc sâu đánh chiếm các mục tiêu quan trọng ở bên trong. Lực lượng tại chỗ và quần chúng trong và ngoài thành phố đã nổi dậy, phối hợp với các binh đoàn chủ lực.
Sáng ngày 30 tháng Tư, các binh đoàn chủ lực của ta từ năm hướng thọc sâu tiến vào Sài Gòn; đơn vị được lịnh đánh chiếm, tiếp quản Chi khu quân sự Thủ Đức. Kết thúc chiến dịch, một phần đơn vị D 4 chuyển sang Công an Thành phố, tôi và số cán bộ - chiến sĩ về Ban Tham mưu Huyện đội Thủ Đức.
Đã hơn 10 năm trôi qua, ký ức trận đánh năm xưa của tiểu đoàn chúng tôi là trang sử bi hùng trong chuỗi lịch sử của quân và dân Thủ Đức.
Tôi mượn câu nói của Nên đặt tựa cho bài thơ, sau ngày giải phóng có thêm 4 câu cuối cũng là nén hương tưởng nhớ đến đồng đội:
Nếu sau trận đánh này
Mình còn bên nhau
Thì Nên ơi, ta cùng về với mẹ
Để nghe tiếng mẹ ru
Nhớ một thời tuổi nhỏ
Được rong chơi trên khắp mọi miền
Nếu sau trận đánh này
Chúng ta không về bên mẹ
Hỡi em yêu, đừng đốt tháng ngày buồn
Đến nơi đây cùng đồng đội tôi thắp nến
Dưới chân cầu ngày hai tám tháng tư
Nếu sau trận đánh này
Tôi không còn nữa
Thì em ơi
Hãy chôn chúng tôi dưới cạnh chân cầu
Xe qua đây đừng nhấn còi inh ỏi
Giữ yên cho người an giấc nghìn thu
* * *
Trận đánh cuối cùng
Em không còn nữa, Nên ơi
Cho tôi khóc người đi, không trở lại
Tiểu đoàn 4 - tên gọi tiểu đoàn Tư.
Ngọc Hồ -TP. Hồ Chí Minh, Tháng 04/1985
(Trích tác phẩm "Trên Lối ngày xưa cũ" - NXB Thanh Niên, 2017).
