21/01/2020
- TỔNG HỢP KIẾN THỨC VỀ CÁC HOOCMONE CỦA CƠ THỂ (P1) -
(Một số hoocmone bạn thường nghe và sự ảnh hưởng của nó)
1. Tuyến nội tiết và hoocmone?
+ Các tuyến nội tiết là các tuyến đưa nội tiết tố vào mô đệm, nghĩa là vị trí giữa các tế bào.
+ Tuyến tiết ra các nội tiết tố (hoocmone) vào máu để điều tiết nhiều chức năng của cơ thể bao gồm kiểm soát tâm trạng, tăng trưởng và phát triển, chức năng của mô và sự chuyển hóa. Cho nên khi cơ thể có 1 trạng thái bất ổn người ta hay đổ thừa do hoocmone (béo do cortisol, leptin, insulin,.. hoặc căng thẳng do cortisol, adrenaline,.. mà không biết rằng chỉ cần việc bớt cái “em thích nên em ăn” và thái độ tiêu cực đi thì hoocmone sẽ dần được điều chỉnh. Có nghĩa nguyên nhân xuất phát từ bạn, không phải hoàn toàn do nội tiết tố trong người.
2. Một số hoocmone quan trọng bạn cần biết.
- LEPTIN:
+ Leptin là một hormone có bản chất protein được tiết ra chủ yếu từ mô mỡ, có vai trò quan trọng trong điều hòa lượng thức ăn và quá trình tiêu hao năng lượng của cơ thể. Leptin tái tổ hợp đã được chứng minh có hiệu quả tốt trong việc điều trị bệnh béo phì ở người.
+ Sau khi các tế bào mỡ sản xuất leptin, leptin đi qua dòng máu đến vùng dưới đồi. Vùng dưới đồi (thuộc não trung gian, nằm quanh não thất ba và nằm chính giữa hệ thống viền) là một phần của bộ nào giúp điều chỉnh cơn đói, khát, tâm trạng và nhiều chức năng khác.
Leptin có nhiều chức năng, tuy nhiên với người tập gym, chức năng đáng lưu ý nhất là điều chỉnh trọng lượng cơ thể, leptin là cách cơ thể nói với bộ não rằng bạn nên ngừng ăn vì bạn có đủ năng lượng dự trữ (chất béo) mà bạn cần.
+ Việc ăn kiêng cực đoan là ngu ngốc với những người muốn giãm cân bởi càng ăn ít cơ thể càng sản xuất nhiều leptin để báo hiệu rằng bạn đang thiếu năng lượng trầm trọng (bạn càng đói hơn). Với 1 khoảng thời gian đủ dài sẽ kéo sự trao đổi chất của bạn xuống thấp đến mức bạn không thể giãm được nữa.
+ Những người béo phì sản xuất rất nhiều leptin đến mức chúng khử nhạy thụ thể leptin. Não của bạn sẽ ngừng phản ứng với leptin. Mặc dù sản xuất rất nhiều leptin nhưng kết quả vẫn giống như khi họ không sản xuất nhiều vậy. Bạn đói, bạn ăn để thỏa mãn cơn đói đó, và quá trình trao đổi chất của bạn không đủ mạnh để chống lại nó => VIỆC BẠN BÉO KHÔNG PHẢI DO LEPTIN BẠN CAO MÀ BẢN CHẤC LÀ DO BẠN ĂN NHIỀU/ĂN DƯ THỪA 1 KHOẢNG THỜI GIAN ĐỦ DÀI.
+ Kháng Leptin:
Các nhà khoa học tin rằng kháng leptin là lý do những người béo phì khó ăn ít hơn và giảm cân. Các nguyên nhân tiềm ẩn của chứng kháng leptin bao gồm viêm, các axit béo tự do tăng cao và nồng độ leptin cao. Cả ba yếu tố này đều cao ở người béo phì.
- Hoocmone sinh dục: TESTOSTERON, ESTROGEN VÀ PROGESTERON:
TESTOSTERON):
+ Testosteron được coi là hormon quan trọng nhất của tinh hoàn.
Testosteron được bài tiết chủ yếu từ tế bào Leydig. Một phần nhỏ được bài tiết ở những nơi ngoài tinh hoàn như buồng trứng (nữ vẫn có testosterone nhưng thấp hơn đàn ông rất nhiều nên việc tăng trưởng cơ bắp so với đàn ông là rất thấp), vỏ thượng thận.
Testosteron là một hợp chất steroid có 19C được tổng hợp từ Cholesterol hoặc Acety-coA
+ Tác dụng: Trong thời kì bào thai, vào khoảng tuần thứ 7, tế bào Leydig của tinh hoàn thai nhi bài tiết một lượng đáng kể testosteron, có tác dụng kích thích tạo và phát triển đường sinh dục ngoài của bào thai theo kiểu nam như tạo dương vật, tuyến tiền liệt, túi tinh, đường dẫn tinh. Vào 2-3 tháng cuối của thai kì, testoteron kích thích đưa tinh hoàn từ bụng xuống bìu. Từ tuổi dậy thì, testoteron xuất hiện và bảo tồn đặc tính sinh dục nam thứ phát (phát triển dương vật, tuyến tiền liệt, túi tinh, đường dẫn tinh, mọc lông mu, lông nách, mọc râu, giọng nói trầm, da dầy thô, mọc trứng cá...). Testosteron kích thích sản sinh tinh trùng. Testosteron làm tăng chuyển hoá ở cơ và ở nhiều mô khác Testosteron tăng tổng hợp khung protein của xương, phát triển và cốt hoá sụn liên hợp ở đầu xương dài, làm dày xương, tăng lắng đọng muối calci photphat ở xương, do đó làm tăng sức mạnh xương. Đối với xương chậu, testosteron làm hẹp đường kính khung chậu, tăng chiều dài khung chậu, làm khung chậu nam có hình ống khác với khung chậu mở rộng của nữ. Testosteron làm tăng số lượng hồng cầu khoảng 20% (do vậy số lượng hồng cầu ở nam cao hơn ở nữ) Chức năng tinh hoàn suy giảm sẽ làm giảm khả năng sản sinh tinh trùng, giảm hoạt động tình dục, và giảm sự phát triển các đặc tính sinh dục phụ
ESTROGEN:
+ Ở phụ nhữ bình thường khi không có thai, estrogen được bài tiết chủ yếu ở buồng trứng do các tế bào hạt của lớp áo trong của nang trứng bài tiết trong nửa đầu của chu kì kinh nguyệt và nửa sau của chu kì kinh nguyệt do hoàng thể bài tiết. Khi có thai, nhau thai bài tiết một lượng lớn estrogen. Ngoài ra estrogen còn được bài tiết một lượng nhỏ từ tuyến vỏ thượng thận và tinh hoàn.
Bản chất Estrogen có bản chất là steroid, được tổng hợp từ cholesterol hoặc acetyl -CoA
+ Tác dụng: Ở tuổi dậy thì, Estrogen làm xuất hiện và duy trì đặc tính giới tính nữ như phát triển về tầm vóc, dáng mềm mại, vai hẹp, hông nở, giọng nói trong...lớp mỡ dưới da phát triển, phát triển vú, lông nách, lông mu, phát triển cơ quan sinh dục nữ như tử cung, âm đạo, âm hộ. Trong chu kì kinh nguyệt, Estrogen phát triển niêm mạc tử cung, kích thích phát triển các tuyết niêm mạc Tác dụng lên tử cung: tăng khối lượng cơ tử cung ở tuổi dậy thì và khi có thai, làm tăng co bóp tử cung... Tác dụng lên vòi tử cung: Estrogen làm tăng sinh tuyến và các tế bào biểu mô lông rung của niêm mạc ống dẫn trứng nhầm giúp trứng đã thụ tinh di chuyển dễ dàng vào tử cung. Tác dụng lên âm đạo: Estrogen kích thích các tuyến của âm đạo bài tiết dịch acid Tác dụng lên tuyến vú: estrogen làm phát triển hệ thống ống tuyến, phát triển mô đệm, tăng lắng đọng mỡ ở vú Tác dụng lên xương: Estrogen làm tăng hoạt động của tế bào xương phát triển và cốt hoá các xương dài, làm nở rộng xương chậu, tăng lắng đọng muốn calci ở xương Tác dụng lên chuyển hoá: estrogen làm tăng tổng hợp protein ở các mô đích như tử cung, tuyến vú, xương, làm tăng nhẹ quá trình tổng hợp protein của toàn cơ thể, gây lắng đọng mỡ ở dưới da, đặc biệt ở ngực, mông, đùi để tạo dáng nữ giới. Tác dụng lên chuyển hoá muối nước: Estrogen gây giữ Na, giữ nước (tác dụng này rõ ở phụ nữ có thai)
PROGESTERON:
+ Ở phụ nữ không có thai, progesteron được bài tiết chủ yếu từ hoàng thể trong nửa sau của chu kì kinh nguyệt, một lượng nhỏ da nang trứng và tuyến vỏ thượng thận bài tiết ở nửa đầu của chu kì kinh nguyệt, khi có thai progesteron được bài tiết một lượng lớn ở nhau thai.
+ Bản chất: Progesteron là một hợp chất steroid được tổng hợp từ cholesterol hoặc acetyl-coA
+ Tác dụng: Progesteron làm phát triển niêm mạc tử cung, kích thích tuyến niêm mạc tử cung bài tiết dịch nhiều glycogen Làm giảm co bóp tử cung Tác dụng lên vòi tử cung: Progesteron kích thích niêm mạc vòi trứng bài tiết dịch chứa chất dinh dưỡng để nuôi dưỡng trứng đã thụ tinh thực hiện quá trình phân chia trong khi di chuyển vào buồng trứng. Progesteron được gọi là hormon dưỡng thai. Thiếu Progesteron có thể dẫn đến sảy thai ở phụ nữ. Phát triển tuyến vú Tác dụng lên chuyển hoá muối nước Tác dụng lên thân nhiệt: làm tăng thân nhiệt ở nửa sau của chu kì kinh nguyệt (cao hơn nửa đầu 0,3-0,5 độ.
Nguồn: Huỳnh Vương Anh Túc
