06/08/2026
ĐẶT CÂU HỎI “TẠI SAO”
---
Trước đây, tôi từng kể lại nhiều lần rằng khi còn nhỏ tôi có tham gia học piano. Và hôm nay, sau 35 năm, tôi lại có cơ hội được học một buổi piano từ chính người thầy đã dạy dỗ mình ngày ấy. Khi ngồi xuống trước bàn phím một lần nữa và lắng nghe những lời của cô giáo, ký ức về những điều tôi đã được học thời xưa bỗng chợt ùa về.
Ngày ấy, khi học về ký hiệu “forte” trên bản nhạc thì mỗi khi thấy chữ “forte” là tôi liền đánh một tiếng thật to trên đàn một cách máy móc, đúng y như chỉ dẫn trong bản nhạc. Sự tập trung duy nhất của tôi là làm theo hướng dẫn mà không nhận ra rằng mình đang làm gián đoạn nhịp điệu của bản nhạc.
Khi ấy cô giáo liền nói với tôi rằng: “Forte không chỉ đơn thuần là chơi to lên. Em có hiểu tại sao đoạn này lại được đánh dấu là “forte” không?”.
Do chỉ chăm chăm làm theo hướng dẫn, chính vào khoảnh khắc đó, tôi mới lần đầu nhận thức được tầm quan trọng của việc nên đặt ra câu hỏi “tại sao” những hướng dẫn đó lại được đưa ra. Việc chỉ làm theo và bắt chước các chỉ dẫn một cách đơn thuần khiến chúng ta đánh mất đi bối cảnh, dẫn đến những âm thanh gượng gạo, cứng nhắc và thiếu liền mạch. Chỉ bằng cách thấu hiểu chữ “Tại sao” qua mọi giác quan của toàn cơ thể thì giai điệu thực sử của tác phẩm mới toát lên được hơi thở của sự sống trong đó.
Điều tương tự cũng có thể áp dụng cho việc luyện tập môn Hiệp Khí Đạo Tinh thần và Thể xác Hòa hợp (Shinshin Toitsu Aikido). Khi một huấn luyện viên thị phạm một kỹ thuật và nói rằng: “Đây là hình thức (động tác)”, hầu hết mọi người đều tập trung vào việc tái tạo chính xác hình thức có thể nhìn thấy và dễ dàng bắt chước được. Tuy nhiên, việc đơn giản bắt chước hình thức là chưa đủ để thực hiện thực sự kỹ thuật đó. Chỉ khi chúng ta thấu hiểu nguyên lý nền tảng của việc “Tại sao lại có hình dáng đó” thông qua cơ thể của mình, chúng ta mới thực sự thực hiện/lĩnh hội được kỹ thuật này.
Ví dụ, khi được hướng dẫn “thu chân lại”, thay vì chỉ đơn giản dịch chuyển chân, chúng ta nên tự hỏi bản thân rằng “Tại sao điều này lại cần thiết?”, và sau đó hãy thử thực hiện lại động tác đó bằng chính cơ thể của mình. Bằng cách làm như vậy, chúng ta sẽ có thể hiểu sâu sắc rằng đây là một sự chuẩn bị cho việc có thể di chuyển hay phản xạ tức thì theo bất kỳ hướng nào ngay sau đó.
Nếu chúng ta chỉ tập trung vào việc làm theo hướng dẫn, chúng ta sẽ làm đứt đoạn Khí của mình, cơ thể sẽ trở nên cứng nhắc, và các động tác của chúng ta sẽ trở nên thiếu linh động, vụng về. Thôi thúc nghĩ rằng mình đã “hiểu rồi!” chỉ bằng cách nhìn vào hình thức (động tác) có thể xuất phát từ mong muốn nhanh/sự thiếu kiên nhẫn để mau chóng đi đến đáp án đúng. Vấn đề là, nếu chúng ta cảm thấy hài lòng với việc chỉ bắt chước hình thức bề ngoài, chúng ta sẽ ngừng phát triển.
Những người tiến bộ vững vàng luôn tự hỏi bản thân chữ “Tại sao” vô số lần. Hơn nữa, họ không dừng lại ở việc chỉ suy nghĩ về điều đó; họ nỗ lực để thực sự thấu hiểu nó thông qua toàn bộ cơ thể của mình. Nếu người hướng dẫn chỉ thị phạm hình thức và người học chỉ tiếp nhận nó như thông tin thị giác một cách trực diện, thì chuyển động sẽ không bao giờ phản ánh đúng kỹ thuật dự kiến.
Điều quan trọng là không bị giới hạn trong mối quan hệ nhân quả trước mắt kiểu như “Nếu chúng ta làm thế này, điều này sẽ xảy ra”, mà là thấu hiểu nguyên lý nền tảng về “Nguyên do hay tại sao điều đó lại xảy ra” thông qua chính cơ thể của mình. Đây chính là khoảnh khắc mà việc bắt chước động tác được nâng tầm thành việc thực sự thể hiện trọn vẹn kỹ thuật đó.
Điều này cực kỳ quan trọng trong bối cảnh huấn luyện/ giảng dạy/ bồi dưỡng/ phát triển hay cố vấn con người. Trong đào tạo, điều quan trọng hơn việc chỉ truyền đạt kiến thức và thông tin đơn thuần, chính là dẫn dắt để người đối diện liên tục tự đặt câu hỏi “Tại sao” trong mình. Việc chỉ đưa ra một phương pháp như một kỹ thuật thì rất dễ, nhưng đó chỉ là giải pháp tạm thời.
Tại sao lời động viên cụ thể đó lại cần thiết? Tại sao cách tiếp cận/ thái độ đó lại góp phần vào sự phát triển của người đối diện? Chỉ bằng cách thấu hiểu tư duy nền tảng (“Nơi mà chúng ta đặt tâm ý của mình”) và “thái độ /tư thế/ cách tiếp cận của chúng ta” hướng tới người đối diện, chúng ta mới thực sự chạm đến hay kết nối được với tâm trí trái tim của họ.
Đối với những người thực hiện việc huấn luyện, cách tiếp cận này đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn là chỉ cung cấp các đáp án đúng, bởi vì tôi tin rằng đây chính là bản chất của việc đào tạo/ bồi dưỡng/ phát triển hay cố vấn thực sự. Khi người đối diện hỏi “Tại sao”, người huấn luyện buộc phải đào sâu sự hiểu biết của chính mình, và kết quả là một mối quan hệ được xây dựng trong đó cả hai bên cùng nhau học hỏi.
Việc liên tục tự hỏi bản thân chữ “Tại sao” đôi khi có thể mang lại cảm giác giống như một cách làm vòng vo. Tuy nhiên, chính sự tích lũy của những bước đi nhỏ này lại là thứ xây dựng nên các kỹ năng mà chúng ta có thể dựa vào trong bất kỳ tình huống nào. Ngay cả bây giờ, bản thân tôi vẫn tiếp tục vật lộn với vô số chữ “Tại sao” và tìm kiếm câu trả lời bằng chính cơ thể của mình.
Tại sao chúng ta không dành một chút thời gian để tự hỏi “Tại sao?” về những “Quy trình” và “Hướng dẫn” mà chúng ta vẫn làm theo mỗi ngày mà không mảy may đắn đo hay suy nghĩ nhỉ?
Shinichi Tohei.
(Nguồn: https://shinichitohei.com/english/38604/ )
—
⛩ Vạn Phúc Dojo: Số 226 Vạn Phúc, Ba Đình, Hà Nội - ☎️: 093 789 2166
⛩ Hà Đông Dojo: Daksh Yoga Studio, Tầng 4, Tòa C, Hồ Gươm Plaza, Số 102 Trần Phú, Hà Đông, Hà Nội - ☎️: 083 603 4033
⛩ Goen Dojo: Tầng 5 - TTGDTX Cầu Giầy, số 2, Ngõ 181 Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội. - ☎️: 093 789 2166
—
Về thông tin lớp và lịch học, các bạn vui lòng inbox với fanpage tại link bên dưới:
📥 Inbox: m.me/KiAikidoVietnam