01/06/2026
YẾU TỐ CỐT LÕI giúp CHUYÊN GIA DINH DƯỠNG THÀNH CÔNG TRONG GIỚI THỂ THAO
Dưới đây, JENS xin chia sẻ lại kết quả phân tích khảo sát cầu thủ- nhân sự giải Ngoại hạng Anh về những yếu tố cốt lõi giúp một chuyên gia dinh dưỡng thể thao gặt hái thành công. Nếu bạn có ý định trở thành 1 dinh dưỡng thể thao dù làm cho đội, hay làm freelancer cho người chơi thể thao nghiệp dư thì hãy tham khảo nhé!
Thông qua quá trình phân tích, ba chủ đề trọng tâm đã được xác định.
📌Trong nền văn hóa bóng đá chuyên nghiệp, chuyên gia dinh dưỡng nên hoạt động như thế nào?
Vị thế của dinh dưỡng thể thao vốn đã được khẳng định vững chắc trong thế giới bóng đá chuyên nghiệp. Tuy nhiên, vẫn chưa có đủ những hiểu biết chuyên sâu về việc một chuyên gia dinh dưỡng nên vận hành và hoạt động như thế nào trong bối cảnh nền văn hóa đặc thù của bóng đá nam chuyên nghiệp. Xuất phát từ thực trạng này, các tác giả đã tiến hành các cuộc phỏng vấn dành cho các cầu thủ và nhân sự tại giải Ngoại hạng Anh.
*Lưu ý: Trong nguyên tác của luận văn, thuật ngữ "chuyên gia dinh dưỡng hiệu suất (performance nutritionist)" được sử dụng thay vì "chuyên gia dinh dưỡng thể thao (sports dietitian)". Trong khi chuyên gia dinh dưỡng thể thao chú trọng đến cả sức khỏe lâu dài của vận động viên bên cạnh thành tích thi đấu, thì chuyên gia dinh dưỡng hiệu suất lại mang sắc thái đặc biệt tập trung chuyên sâu vào thành tích và phong độ đỉnh cao. Tuy nhiên, trong bài viết này, chúng tôi sẽ quy đổi và sử dụng thuật ngữ "chuyên gia dinh dưỡng thể thao" để phù hợp với khái niệm đã định hình quen thuộc tại Việt Nam.
📌 Phỏng vấn bán cấu trúc với tổng cộng 14 cầu thủ và nhân sự ban huấn luyện
Các cuộc phỏng vấn bán cấu trúc được thực hiện từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2024. Đối tượng khảo sát gồm tổng cộng 14 người, bao gồm các cầu thủ hoặc nhân sự đang thuộc biên chế của cùng một câu lạc bộ tại giải Ngoại hạng Anh. Cơ cấu nhân sự gồm: 4 cầu thủ, 4 huấn luyện viên (HLV), 2 nhà khoa học thể thao, 2 chuyên gia vật lý trị liệu, 1 bác sĩ và 1 đầu bếp.
Trong quá trình phỏng vấn, các đối tượng đã chia sẻ những kinh nghiệm chuyên nghiệp phong phú của họ tích lũy từ nhiều đội bóng và giải đấu hàng đầu khác ngoài Premier League như Serie A (Ý), Bundesliga (Đức), Ligue 1 (Pháp), Süper Lig (Thổ Nhĩ Kỳ), A-League (Úc), Scottish Premiership (Scotland), và Liga Portugal (Bồ Đào Nha).
📌Ba chủ đề lớn được hé lộ
Thông qua quy trình phân tích dữ liệu sau phỏng vấn, ba chủ đề trọng tâm sau đây đã được xác định:
1️⃣ Chuyên gia dinh dưỡng thể thao thành công phải thấu hiểu "luật chơi" (văn hóa và quy tắc ngầm của môi trường).
2️⃣ Chuyên gia dinh dưỡng xuất sắc không chỉ cần kiến thức chuyên môn vững vàng mà phải có năng lực xây dựng các mối quan hệ nhân sinh.
3️⃣ Sự thành công của chuyên gia dinh dưỡng thể thao phụ thuộc vào năng lực tích lũy vốn và được định hình bởi "tập tính" (habitus).
Dưới đây là phần nội dung chi tiết về các chủ đề này, tập trung vào những phản hồi thực tế của người được phỏng vấn trong luận văn.
---
📌 1. Chuyên gia dinh dưỡng thể thao thành công phải thấu hiểu "luật chơi"
Môi trường bóng đá chuyên nghiệp được cấu thành từ nhiều thành viên với những nền tảng kinh nghiệm rất đa dạng, bao gồm HLV, cầu thủ, đội ngũ khoa học thể thao và đội ngũ y tế. Các nghiên cứu trước đây chỉ ra rằng HLV là người có tầm ảnh hưởng chi phối tuyệt đối và các quyết định của HLV sẽ tác động lớn đến thói quen ăn uống của cầu thủ. Do đó, để chuyên gia dinh dưỡng phát huy tối đa vai trò, việc thấu hiểu góc nhìn về dinh dưỡng của ban quản lý và ban huấn luyện là điều tối quan trọng.
Một HLV đã giải thích: "Lời khuyên đầu tiên của tôi dành cho họ là bạn luôn phải hiểu được tư duy của người quản lý. Ví dụ, nếu gặp một chiến lược gia không xem trọng dinh dưỡng, bạn sẽ rất khó để thúc đẩy công việc của mình".
Ngoài ra, ví dụ từ một cầu thủ cho thấy việc áp dụng phong cách giao tiếp cứng nhắc hoặc mang tính áp đặt từ phía chuyên gia dinh dưỡng có thể phản tác dụng: "Tôi nghĩ bất kỳ cầu thủ nào cũng có cái tôi rất lớn. VĐV nào cũng vậy thôi, nhưng trong bóng đá điều đó lại càng mạnh mẽ hơn. Nếu bạn nói với cầu thủ theo kiểu 'Cậu phải làm thế này, không được làm thế kia!', nó sẽ phản tác dụng ngay lập tức. Cầu thủ sẽ nghĩ: 'Không, tôi làm theo cách của tôi. Anh đâu phải cầu thủ bóng đá, sao tôi phải nghe lời anh chứ?'".
Tầm quan trọng của việc thấu hiểu văn hóa đặc thù trong thế giới bóng đá cũng được các đầu bếp và chuyên gia vật lý trị liệu nhấn mạnh. Một đầu bếp chia sẻ: "Chúng tôi từng cố gắng áp dụng chế độ ăn Địa Trung Hải cho toàn đội. Tuy nhiên vào thời điểm đó, các cầu thủ trong đội đến từ 19 quốc gia khác nhau. Rốt cuộc, chế độ ăn đó đã bị phần lớn cầu thủ từ chối".
Một cầu thủ nói về thói quen cố hữu trong việc giám sát chỉ số cơ thể: "Tôi không rõ nguồn gốc của nó từ đâu, nhưng tôi cảm thấy trong giới bóng đá có một sự ám ảnh nặng nề đối với cân nặng và thành phần cơ thể". Trong khi đó, một nhà khoa học thể thao nhận định: "Trong quá khứ, từng có trường hợp HLV cấm sử dụng caffeine để tránh làm giảm sự tập trung của cầu thủ trong trận đấu, nhưng quyết định đó hoàn toàn không tốt. Nó chỉ dẫn đến những tranh cãi gay gắt giữa cầu thủ và nhân sự, để rồi cuối cùng cầu thủ vẫn sẽ tìm cách lén lút nạp caffeine mà thôi".
---
📌2. Chuyên gia dinh dưỡng xuất sắc cần có đủ kiến thức chuyên môn và năng lực xây dựng mối quan hệ
Một HLV nhận định: "Điều quan trọng là phải hiểu chính xác những gì cần thiết trong từng hoàn cảnh cụ thể. Không nhất thiết chuyên gia dinh dưỡng phải có kinh nghiệm thi đấu thực tế, nhưng việc thấu hiểu nhu cầu dinh dưỡng thực sự của cơ thể trong các tình huống căng thẳng hay áp lực thể chất cực hạn là điều cốt lõi. Nó sẽ giúp ích rất nhiều khi bạn truyền đạt phương pháp của mình cho các cầu thủ".
Một nhà khoa học thể thao bổ sung: "Tôi nghĩ việc nắm được bức tranh tổng thể về mọi hoạt động trong CLB là rất quan trọng để triển khai hỗ trợ dinh dưỡng. Ví dụ, khi cấp phát thực phẩm bổ sung hay điều chỉnh lượng ăn cho cầu thủ, nếu bạn giải thích dựa trên ngữ cảnh dữ liệu GPS (quãng đường chạy) hoặc dữ liệu đo lường sức mạnh tại phòng gym, bạn có thể chứng minh một cách cụ thể lý do tại sao mình lại đề xuất phương án đó".
Sự thiếu nhận thức mang tính liên ngành, đặc biệt là thiếu hiểu biết về các yêu cầu thể chất và chiến thuật áp đặt lên cầu thủ, được xem là có tiềm ẩn nguy cơ gây hại. Một chuyên gia vật lý trị liệu lưu ý: "Chuyên gia dinh dưỡng thể thao cần phải luôn nắm bắt sát sao tình trạng và tiến độ của quá trình phục hồi chức năng (rehabilitation) của cầu thủ chấn thương".
Ngoài ra, một bác sĩ đã đưa ra bình luận đáng suy ngẫm về ranh giới chuyên nghiệp: "Trong quá khứ, từng có những đồng nghiệp hủy hoại đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ y tế chỉ vì muốn làm vui lòng các ngôi sao. Những hành vi như lén lút đưa đồ ăn ngọt cho cầu thủ sẽ làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín của chính cá nhân đó và làm lung lay chuẩn mực đạo đức của toàn đội. Đó thực sự là hành động làm suy yếu tập thể và thể hiện sự thiếu chuyên nghiệp".
---
📌 3. Sự thành công của chuyên gia dinh dưỡng phụ thuộc vào năng lực tích lũy vốn và được định hình bởi "tập tính" (habitus)
Habitus (tập tính) là phương thức hành động, tư duy và xu hướng ứng xử được hình thành một cách vô thức của một cá nhân thông qua các trải nghiệm trong đời sống xã hội. Đối với một chuyên gia dinh dưỡng thể thao, việc sở hữu một "tập tính" phù hợp với các quy chuẩn và kỳ vọng của thế giới bóng đá chuyên nghiệp được xem là phẩm chất thiết yếu để có được sự tin tưởng và điều hướng hiệu quả trong một môi trường đầy phức tạp.
Một HLV chia sẻ: "Chuyên gia dinh dưỡng tuyệt vời nhất mà tôi từng làm việc cùng là người thực sự dồn hết tâm huyết và đam mê vào việc giúp cầu thủ duy trì phong độ tốt nhất, đảm bảo họ nạp đúng chất dinh dưỡng và có bữa ăn hoàn hảo". Một cầu thủ cũng đồng tình: "Khi bạn cảm nhận được ai đó có niềm đam mê cháy bỏng với công việc của họ, bạn sẽ muốn hợp tác với họ. Bởi vì bạn biết rằng những người như vậy sẽ không tiếc bất kỳ nỗ lực nào để giúp bạn đạt được phiên bản đỉnh cao của chính mình".
Ngược lại, một HLV khác đã chỉ trích những chuyên gia dinh dưỡng thiếu tính kết nối với cầu thủ và coi sự thụ động là một điểm trừ lớn: "Họ không có sự tích cực, không chủ động cung cấp thông tin hay cấp phát những thứ cần thiết. Lý do là vì họ nghĩ rằng 'dù có bảo cầu thủ làm thì họ cũng không làm đâu'. Nhưng thực tế là bạn phải đưa ra những chỉ dẫn thật rõ ràng, kiên quyết và đồng hành cùng cầu thủ".
Khi hợp tác với các nhân sự chủ chốt trong môi trường bóng đá đỉnh cao, khả năng thích ứng và tính linh hoạt đã chứng minh là những phẩm chất sinh tồn. Năng lực điều chỉnh phương thức tiếp cận sao cho phù hợp với sở thích, tính cách và nhu cầu của người khác liên tục được nhấn mạnh là yếu tố cốt lõi để xây dựng và duy trì các mối quan hệ hiệu quả với cả ban huấn luyện lẫn cầu thủ.
Một chuyên gia vật lý trị liệu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tránh thái độ bướng bỉnh, giáo điều, đặc biệt là trong môi trường hiệu suất cao (high-performance) – nơi tập trung những cá tính rất mạnh: "Tôi nghĩ những ai thiếu linh hoạt, quá cứng nhắc và có tư duy không chịu nhượng bộ cuối cùng sẽ tự rước lấy rắc rối và bị đào thải". Tương tự, một cầu thủ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc điều chỉnh kế hoạch dinh dưỡng dựa trên phản hồi cá nhân: "Chế độ ăn cần phải được tinh chỉnh để phù hợp với sở thích độc nhất và khả năng dung nạp của từng cầu thủ". Một cầu thủ khác cảnh báo về phương pháp tiếp cận kiểu rập khuôn "một cỡ cho tất cả" (one size fits all) khi nói rằng: "Một phương pháp áp đặt chung cho mọi người có thể trở nên hoàn toàn bất khả thi và không thể hoàn thành đối với một số cầu thủ".
Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn, nếu bạn cũng đã từng trò chuyện, hoặc tư vấn cho người tập thể thao, vận động viên nhé!
Ảnh: Hội thảo Dinh dưỡng Thể thao lần 4 về Chế độ ăn Du đấu - Thời kỳ thi đấu tại Liên đoàn Bóng đá Việt Nam - VFF
Nguồn tham khảo:
- Hiệp hội Dinh dưỡng Thể thao Nhật Bản, Điều kiện cần có để Dinh dưỡng viên thành công trong giới bóng đá chuyên nghiệp- Khảo sát cầu thủ và nhân viên của Premium League.
-----------------------------------------------
JENS - Dinh dưỡng Thể thao chuẩn Nhật
Giải pháp dinh dưỡng cho người tập luyện thể thao