01/06/2026
Không chỉ quân sự, Việt Nam còn có những kỳ tích khiến cả thế giới ngỡ ngàng.
27/05/2026 Hà Nội nắng nóng đỉnh điểm 41,1°C. Bốn ngày liên tiếp là tâm điểm "chảo lửa" của cả nước. Chúng ta thản nhiên ngồi trong công sở, siêu thị, nhà riêng bật điều hòa chạy hết công suất để chạy trốn cái nóng mùa hè. Mức tiêu thụ điện toàn quốc ngày 25/5 vừa lập kỷ lục mới 57.120 MW, tăng 13,5% so với năm ngoái. Ngồi trong phòng lạnh, tôi nhìn cái điều hòa đang chạy ro ro. Rồi bỗng nhớ lại.
32 năm trước, 27/05/1994 19 giờ 7 phút 59 giây. Thủ tướng Võ Văn Kiệt ra lệnh đóng điện. Dòng điện từ Hòa Bình chạy 1.487km xuyên núi, vượt đèo chính thức chạm tới Phú Lâm, TP.HCM. Cả nước nín thở.
Trong ký ức thế hệ 7x 8x, miền Nam khi đó cắt điện luân phiên liên tục. Một kWh điện diesel giá tới 1.000 đồng. Nhà máy không có điện để hoạt động. Người dân càng không có điện để sinh hoạt. Kinh tế, xã hội đình trệ. Miền Bắc thừa điện mà không cách nào chuyển vào. Bắc thừa. Nam thiếu. Không có đường để đi.
Lúc đó có 2 phương án được đặt lên bàn:
-Phương án 1 Bán điện cho Trung Quốc. Lấy tiền xây nhà máy điện ở miền Nam. An toàn. Không ai phản đối. Nhưng chậm. Dân miền Nam còn phải chịu khổ thêm ít nhất 7,8 năm nữa.
-Phương án 2 Xây đường dây 500kV Bắc–Nam. Nhanh. Trực tiếp. Nhưng bị rất nhiều người phản đối.
Thủ tướng Kiệt chọn phương án 2. Lập tức một lá thư từ Pháp gửi về. Một giáo sư người Việt tại Đại học Grenoble viết thẳng lên lãnh đạo Đảng và Nhà nước. 3 lý do tại sao công trình này không thể làm được.
VẤN ĐỀ 1 Bài toán 1/4 bước sóng.
Mỗi bước sóng điện từ dài 6.000km. Đường dây 1.500km đúng bằng 1/4 bước sóng đúng ngay đỉnh hình sin. Nghĩa là: khi Hà Nội đang ở cực tiểu thì TP.HCM vọt lên cực đại. Điện áp nhảy từ 500kV lên 700, thậm chí 1.000kV. Cháy toàn bộ thiết bị. Không vận hành được.
GS Trần Đình Long thức trắng đêm tính toán. Giải pháp là đặt 5 trạm bù dọc đường dây mỗi trạm "gọt" một phần dao động. Nơi điện áp vọt lên kéo xuống. Nơi tụt xuống đẩy lên. Qua 5 trạm như vậy, đến TP.HCM dao động về đúng bằng 0. Bài toán tưởng vô nghiệm có nghiệm.
VẤN ĐỀ 2 Thời gian 2 năm là không tưởng.
Đường dây dài nhất châu Âu lúc đó chỉ 700–800km. Thi công mất 7–8 năm. Việt Nam định làm gấp đôi chiều dài trong 1/4 thời gian.
Không một quốc gia nào trên thế giới từng làm được điều này.
Cách giải của chúng ta: Thay vì làm tuần tự từ Bắc vào Nam, chia toàn tuyến thành 4 cung đoạn, giao cho 4 công ty thi công song song cùng lúc:
Cung đoạn 1: Hòa Bình → Hà Tĩnh — Công ty Xây lắp Điện 1
Cung đoạn 2: Hà Tĩnh → Kon Tum — Công ty Xây lắp Điện 3
Cung đoạn 3: Kon Tum → Đắk Lắk — Công ty Xây lắp Điện 4
Cung đoạn 4: Đắk Lắk → Phú Lâm — Công ty Xây lắp Điện 2
Khảo sát, thiết kế, thi công làm song song, không chờ nhau. Hàng trăm tổ công nhân rải đều trên toàn tuyến. Gần 18.000 người cùng lúc trên công trường, lúc cao điểm có thêm lực lượng quân đội hỗ trợ: Quân khu 4, Quân khu 5, Binh đoàn 12, Binh đoàn 15... Bốn đoạn làm xong lắp ghép lại thành một.
VẤN ĐỀ 3 Không có hiệu quả kinh tế.
Chi phí 5.500 tỷ đồng tương đương 544 triệu USD, quá lớn với ngân sách năm 1992. Đi vay, trả lãi, không đáng.
Tính toán lại bài toán kinh tế thực tế. Một kWh điện Hòa Bình giá rẻ vì đầu vào là nước trời. Một kWh diesel miền Nam giá 1.000 đồng. Chỉ cần truyền đủ điện vào toàn bộ chi phí xây dựng sẽ được thu hồi trong vài năm. Kết quả: chỉ sau 3 năm vận hành hoàn vốn hoàn toàn 100%. 6,5 tỷ kWh truyền vào miền Nam 1994–1997 có giá trị 6.500 tỷ cao hơn toàn bộ chi phí xây dựng.
Thủ tướng Kiệt nghe xong 3 lời giải. Ông nói một câu rồi quyết: "Cứ làm. Nếu thất bại, không cần đợi cách chức tôi sẽ chủ động từ chức."
Quy mô của công trình, đọc lại vẫn còn choáng: 3.437 cột thép. 17 tỉnh thành. 7 lần vượt sông. 17 lần vượt quốc lộ. 280.000 m² bê tông. 23.000 tấn cột thép. 69.000 tấn cột điện. 23.000 tấn dây dẫn.
Làm trong rừng núi. Tự mở đường để chuyển vật liệu. Không GPS. Không máy khoan hiện đại. 782 ngày đêm. Rồi đóng điện.
Và kể từ hôm đó, tình trạng cắt điện luân phiên ở TP.HCM chấm dứt ngay lập tức. Kết quả sau đó nói lên tất cả.
Tăng trưởng sản lượng điện giai đoạn 1990–1992 chỉ đạt 5,6%/năm. Sau khi đường dây vận hành: 1993–1997 tăng lên 18,2%. Năm 1995 đạt 21%. Riêng miền Nam và miền Trung năm 1995 tăng trưởng 25%. GDP Việt Nam năm 1990 ở mức 5,1%. Đến 1995 vọt lên 9,5% một trong những tốc độ tăng trưởng cao nhất châu Á thời điểm đó.
32 năm sau, người Hà Nội đang chịu 41°C. Hàng triệu cái điều hòa đang chạy. Hệ thống điện quốc gia đang gánh kỷ lục tiêu thụ mới. Và nó vẫn đang chạy. Vẫn đang tải.
Vì 32 năm trước, có những con người đã không chịu nghe hai chữ "không thể." Họ nghe xong rồi đi tìm lời giải.
Năm 1994 khi đóng lưới điện đường dây 500kV Bắc–Nam là đường dây 500kV AC dài nhất thế giới phá vỡ kỷ lục cũ gần gấp đôi. Sau này các nước xây đường dây dài hơn nhưng dùng công nghệ khác (DC, điện áp cao hơn). Đến nay, Việt Nam đã có hơn 8.600km đường dây 500kV, xếp hạng 1 Đông Nam Á về quy mô hệ thống truyền tải 500kV, vượt xa Thái Lan đứng thứ hai với khoảng 6.000km.
