08/05/2026
cái cảm hứng của mình cũng kì lạ... nhiều cái muốn làm rặn mãi không ra, nhưng cái đập vào mắt thì lập tức phải viết sớ tế ngay 🫠
Enjoy. Câu chuyện mình lảm nhảm hôm nay là về VO2max.
[Vì sao VO2max?]
VO2max là tốc độ tiêu thụ Oxy tối đa của cơ thể. Cơ mà lí do vì sao nó lại 'hot' không đến từ cái chức năng này, mà đến từ cái thứ nó đại diện. VO2max thường được dùng làm chỉ số đại diện cho trình độ thể lực hiếu khí (aerobic fitness) và tình trạng sức khỏe tim mạch - tuần hoàn - hô hấp của một người. Nhấn mạnh, nó là một chỉ số *đại diện* (đây là một chi tiết rất quan trọng).
Quay lại câu hỏi "vì sao nó lại 'hot'", chung quy lại, lại trở về nỗi sợ nguyên thủy nhất của con người: sợ chết 🥴.
Trong thời buổi hiện đại, một nguyên nhân chính gây đoản mệnh không còn là thú dữ hay bệnh tật nữa (có nhưng hiếm thôi), mà lại đến từ sự đủ đầy và thừa mứa. Năng lượng, lương thực, thực phẩm. Trong khi nhu cầu tiêu hao năng lượng trong cuộc sống hiện đại giảm xuống rất nhiều so với trong quá khứ (đến đồ ăn còn gọi ship về được).
Dư thừa năng lượng trong thời gian dài dẫn đến thừa cân, béo phì, và các bệnh mãn tính về tim mạch - chuyển hóa liên quan. Nhưng chung quy lại, bệnh tật đến từ việc cơ thể được cung cấp quá nhiều năng lượng mà nó không cần đến.
Sức hút của 'VO2max' ở đây đến từ việc, nó được ghi nhận bởi rất nhiều nghiên cứu thống kê có liên hệ với tần suất tử vong vì mọi lí do (all-cause mortality) hay tử vong vì các bệnh tim mạch, theo đó VO2max cao hơn = tần suất 💀 thấp hơn rõ rệt.
Vì thế, nhanh trí suy luận: VO2max cao hơn = sống lâu hơn.
Trong khi không phải là sai (hoàn toàn), nó giản lược rất nhiều bước. Như có đề cập trước đó, VO2max là một chỉ số đại diện. Giống như kết quả một bài kiểm tra vậy (mà đúng là nó cần được đo bằng một bài kiểm tra thật, gián tiếp hay trực tiếp). Thứ nó cho thấy là kết quả của một bài kiểm tra thể lực.
Thứ nó không cho thấy là quá trình hay những thứ giúp đắp lên cái "đỉnh" đó.
===
[Muốn "đỉnh" cao lại cần "móng" chắc"]
Đằng sau cái kết quả VO2max ấn tượng thường được trưng trên mạng xã hội, lại là sự kết tinh của năng lực đến từ nhiều hệ cơ quan khác nhau. Một số có thẻ kể đến:
- khả năng tống máu của Tim
- chức năng Ti thể
- tuần hoàn máu đến cơ bắp
Đó mới chỉ là những thích nghi về chuyển hóa. Nó từ đâu mà có? Tập luyện, cụ thể là tập luyện sức bền, với khối lượng và cường độ đủ lớn, và tăng tiến theo thời gian, để thúc đẩy cơ thể thích nghi
Mà tập luyện sức bền gây áp lực lên cơ thể, đặc biệt là cấu trúc (đó, nên cứ bảo là tập chạy đau gối hay đau lưng 🥴). Nên cứ lần theo 'dòng tiền', để chịu được khối lượng tập luyện như vậy theo thời gian, cơ thể cũng cần phải trở nên cứng cáp hơn, cơ bắp, gân cơ, xương chịu được liều lượng tập luyện đó.
Chưa kể, tập luyện đòi hỏi kĩ năng, về phối hợp chuyển động và tạo lực, cũng như kiểm soát cảm xúc, tư duy. Đó là những thích nghi về thần kinh - tâm lý.
Những thứ này không xuất hiện chỉ sau một đêm hay một tuần. Nó là hệ quả của một quá trình tập luyện dài, dày, đều đặn, và hướng đến tiến bộ.
===
[Những ngộ nhận]
Nếu chỉ để cải thiện sức khỏe (hay sống lâu hơn), bạn có thể cho rằng, chỉ cần vận động nhiều hơn là đủ. Điều này có ý đúng, và cũng phần nào được ủng hộ bởi bằng chứng, khi số bước chân cao hơn có được liên hệ với nguy cơ tử vong thấp hơn. Nhưng chỉ đến một ngưỡng nhất định, mối quan hệ này sẽ chững lại.
Nói cách khác, chỉ đơn thuần vận động nhiều hơn có giúp, nhưng sẽ không lâu. Và nghiên cứu cũng đã cho thấy, trình độ thể lực cao hơn được liên hệ với nguy cơ tử vong thấp hơn so với khi chỉ vận động nhiều hơn.
Nên tập nhiều hơn có thể có ích, nhưng cái chính vẫn là thúc đẩy tiến bộ, thay vì chỉ để 'đốt Calo' (thực ra thời gian vận động cũng là thời gian mồm ngừng ăn, kể ra vẫn có ích, trừ khi các bạn vừa đạp xe vừa đớp 🥹)
Một ngộ nhận khác, như ở 1 cái ảnh (bên phải) ở trên là đi tìm các kiểu "workout để tăng VO2max". Điển hình là cái protocol Norweigan 4x4. Cái ví dụ này có mấy cái ngộ nhận to đùng.
Thứ nhất, một buổi tập "VO2max" không nhất thiết, hay đúng hơn là không nhằm, giúp nâng VO2max của bạn lên. Mục đích chính là nó thử thách khả năng duy trì và lặp lại công suất tại ngưỡng cường độ VO2max, vì vậy cường độ những buổi này thường rất cao, và khó có thể thực hiện nhiều. Tính trung bình nó chiếm tỉ lệ rất ít trong khối lượng tập luyện của những vđv sức bền, ~5-10%, và thường chỉ xuất hiện gần thời điểm thi đấu, ~4-6 tuần. Nó đóng vai trò quan trọng trong khâu 'gọt đỉnh" để một vđv đạt được phong độ tốt nhất trong thi đấu, nhưng cái thứ đưa họ 'lên đỉnh' lại là 90-95% còn lại của chương trình tập luyện: giai đoạn base building, tổng volume tập luyện, các buổi tập ở cường độ dễ hơn.
Còn 'người trần mắt thịt' muốn 'biohack', khả năng cao nhất là họ khó mà đạt được cường độ đề ra bởi workout (một cái cần đề cập đến, bản thân cách mà các vđv xác định cường độ trong những workout kiểu này là dựa vào nồng độ lactate để gián tiếp xác định cường độ so với VO2max, chứ không trực tiếp mang máy thở ra track đâu 🥴). Và vì nó rất khó và cực, nó cũng khá là khó duy trì lâu .
Chưa kể, vì chưa hội tụ đủ cái 'nền' để đạt công suất cao như vậy, khả năng cao là những người tập phổ thông khi thử những buổi tập 'đi gặp Chúa' (go see God) như vậy dễ gặp phải chấn thương, hay thậm chí có thể là đi gặp Chúa luôn nếu cố quá (nói vậy thôi, bấm chuông rồi ù té chạy là cùng 🥹).
Tất nhiên, kết hợp vs việc ăn bớt cường độ, việc họ đạt được một phần cường độ đề ra ban đầu đã có thể khiến họ tiến bộ. Cơ mà như vậy lại k phải là "VO2max workout" r, nó chỉ là một buổi tập thể lực bình thường (vẫn tốt nhé).
Chưa kể, thay vì tập luyện sức bền tử tế, đi quăng Tạ ấm 🫠 rồi dùng nhịp tim để xác định cường độ 😮💨 Cái việc nhịp tim không phản ánh hiệu quả của một buổi tập thể lực đối với phát triển sức bền mình sẽ không nói lại nữa. Gần đây mình có bình luận một bài của anh mình, cũng về chủ đề này, không phải để phê bình mà để làm rõ hơn về khái niệm "sức bền" từ góc độ ngoài sinh lý (👇link dưới comment).
Chung quy lại vẫn là, làm mọi thứ để không tập 'cardio' tử tế 😮💨
===
Tựu chung lại, mình nghĩ đây chỉ là một ví dụ mới nhất cho một vấn đề muôn thuở thôi:
Nhầm cây 🌲thành rừng 🌲🌳.
Lộn đuôi🪡 thành đầu🗣️.
Cầm đèn🔦 chạy trước ô tô🚗.
Đặt xe🛒 đi trước con ngựa🐴
Hay một vấn đề khác:
Muốn đạt được một kết quả và sẵn sàng làm mọi thứ, trừ những thứ CẦN THIẾT để đạt được nó.
Muốn tăng VO2max thì phải phát triển cả một hệ thống cho phép đạt được nó.
Thần kinh - Chuyển hóa - Cấu trúc.
Vẫn cứ phải tập sức bền thôi. Không chạy thì đạp xe, Ski, row, v.v.
Muốn dạy cơ thể sản xuất năng lượng bằng chuyển hóa hiếu khí thì phải bắt nó làm điều này nhiều hơn và lâu hơn.
Tập dễ nhiều nhiều, tập khó hơn ít hơn, và thỉnh thoảng đi gặp Chúa.
Còn ít thời gian thì tập khó nhiều hơn một chút, tập dễ để dành cho những hôm nào không muốn tập nhưng không muốn bỏ tập.
Đơn giản thôi, không dễ.