25/03/2024
VÔ NGÔN
Đã là thầy, dù thầy văn hay thầy võ cũng đều mang sứ mệnh giáo dục đạo làm người; khác chăng trong khi công cụ giáo dục của thầy văn là ngôn ngữ thì công cụ giáo dục của thầy võ chủ yếu là vô ngôn.
Không biết từ bao giờ người ta nghĩ dạy võ là dạy quyền cước đấm đá, và học võ là học quyền cước đấm đá. Họ quên rằng võ luôn có hai tầng - võ thuật và võ đạo. Nếu võ thuật dạy cho người tập quyền cước đấm đá thì võ đạo giúp người tập tu dưỡng đạo làm người, đặc biệt giúp theo lối vô ngôn. Vài ví dụ:
Một, đến sân tập, võ sinh phải chào tổ, chào thầy, chào huynh, chào đệ, chào nhau… Để chi vậy? Để dần dà hình thành nơi người tập cái đức biết lễ nghĩa, biết trên biết dưới, biết đối nhân xử thế; chứ không như kiểu à uôm, cá mè một lứa.
Hai, buổi tập bắt đầu lúc 17g30’. Từ 17g20’ ông thầy đã có mặt, để gặp gỡ phụ huynh, tiếp xúc võ sinh mới, ổn định tổ chức, ổn định đội hình… Đúng 17g30’, ông thầy cho chào và bắt đầu tập. Em nào đi trễ, dù chỉ 1 phút, sẽ bị phạt 5 cái hít đất. Một lần, một tuần, một tháng, một năm, ba năm… rồi ra sẽ hình thành nơi người tập thói quen đúng giờ - là phẩm chất rất cần trong các mối quan hệ xã hội, đặc biệt tối cần trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay.
Ba, trước buổi tập hàng lối chỉnh tề, tư thế nghiêm trang, chào tổ, chào thầy rồi mới bắt đầu. Cuối buổi tập hàng lối cũng phải chỉnh tề, tư thế nghiêm trang, chào tổ, chào thầy rồi mới ra về. Trước giải đấu, mọi thành viên phải tập trung, hàng lối chỉnh tề, rồi diễn văn khai mạc; cuối giải đấu cũng phải đầy đủ thành viên, hàng lối chỉnh tề, tổng kết và tuyên bố bế mạc… Cứ thế, lâu dần hình thành nơi người tập phẩm chất trước sao sau vậy, chứ không như cái kiểu trước nghiêm chỉnh sau luộm thuộm, trước đông đủ sau lưa thưa; trước ân tình, sau bất nghĩa bất trung, ăn cháo đá bát…
Bốn, với các môn sinh Karate, thường xuyên tập luyện trụ Makiwara không chỉ giúp người tập rèn tay chân thành vũ khí sắt thép, rèn kỹ năng ra đòn chính xác, đặc biệt còn rèn kỹ năng tụ khí phát lực - với kỹ năng này, lâu dần giúp hình thành nơi người tập đức tính đã làm gì thì làm hết sức hết mình, toàn tâm toàn ý; khác với loại người nửa làm nửa chơi, bầy hầy, qua loa đại khái.
Năm, sau khi tập thuần thục kỹ thuật quyền cước, võ sinh bước sang giai đoạn đối luyện. Mục đích của đối luyện là giúp võ sinh quen đòn dạn thế, rèn cảm giác về khoảng cách, rèn cảm giác về thời điểm, rèn nhãn pháp, rèn năng lực tập trung tinh thần. Bền bỉ tập đối luyện sẽ dần hình thành nơi người tập những kỹ năng ấy; trong đó năng lực tập trung tinh thần là yếu tố vô cùng quan trọng giúp học sinh học tốt, giúp công nhân trở thành người thợ giỏi, giúp trí thức làm việc hiệu quả, giúp con người biết tận hưởng niềm vui niềm hạnh phúc bên mình…
Sáu, sau khi thuần thục kỹ thuật căn bản và đối luyện, võ sinh bước vào giai đoạn song đấu tự do - không chỉ với các bạn trong sân mà còn với các bạn ở sân khác. Quyền cước đấu đá không phải là mục đích sau cùng nhưng là cánh cửa đưa ta đến mục đích sau cùng - sự hoàn thiện hoàn mỹ. Trước một kẻ địch cụ thể, trước thắng thua, vinh nhục, võ sinh sẽ khắc biết mình là ai: Hoặc mình thuộc loại công phu thuần thục, bản lĩnh, và tinh thần chiến đấu tốt; hoặc mình kỹ thuật quều quào, tim đập chân run, thần trí mù mờ, tinh thần bại xuội. Biết mình, biết cái tốt của mình để tự hào và để phát huy; biết mình, biết cái chưa tốt của mình để không ngừng tu dưỡng hoàn thiện mình - trong đời, ai không biết mình, không tự hào về mình, không chiến thắng được mình thì đừng mong chi chiến thắng được ai.
Bảy, quá trình tập võ là quá trình vượt qua bao khó khăn thử thách: đau xương mỏi thịt (ban đầu), mưa lạnh mùa đông, nắng cháy mùa hè, bạn bè cù rủ, những phút xao lòng… rồi thi lên đai đẳng, thi vượt cấp, thi học kỳ, thi tốt nghiệp, thi vào đại học… Nhiều em rơi rụng dọc đường, nhưng nhiều em quyết tâm chiến đấu vượt qua. Một tháng, một năm, ba năm… dần dà hình thành nơi các em tính kiên trì, ý chí vượt khó; tinh thần không đầu hàng, không bỏ cuộc.
Trên đây chỉ là vài ví dụ để nói rằng: Thông qua quá trình rèn luyện võ thuật, người tập dần dà un đúc cho mình những phẩm chất như năng lực tập trung tinh thần, tính kiên định, đúng giờ đúng hẹn, toàn tâm toàn ý, biết mình và tự hào về mình, trọng lễ nghĩa, thủy chung son sắt, v.v…Vâng, đó là những giá trị do khổ công tập luyện võ thuật mà thành chứ không qua con đường rao giảng của người thầy. Nói theo ngôn ngữ của thiền “Ai tu nấy chứng”, theo ngôn ngữ của võ “Ai tập nấy thành”, còn ông thầy võ chủ yếu VÔ NGÔN.
Nguồn: Nghĩa Dũng Không Thủ
