19/09/2025
SAMUEL BAGANDI: PIONIER VAN HET EERSTE UUR
(Below English and Turkish) - Wanneer iemand overlijdt, gaan de gedachten vaak terug naar bijzondere momenten die samen zijn beleefd. Voor velen geldt dat ook bij de herinnering aan Samuel Bagandi, een man die zijn leven in dienst stelde van zijn dorp.
Mijn eerste ontmoeting met hem dateert uit 1989, een bewogen tijd. Samen met Isa Sumer reisde ik naar ons geboortedorp Arbo, waar Samuel Bagandi toen als muhtar (dorpshoofd) fungeerde. Wij brachten destijds, clandestien, het door de Assyrische Vereniging in Gütersloh ingezamelde geld naar Diyarbakir. Het geld was bestemd voor Assyrische vluchtelingen uit Irak, die waren gevlucht voor het geweld van Saddam Hoessein in Noord-Irak.
Na de overdracht in de kerk besloten wij een dag ons geboortedorp te bezoeken. We brachten de nacht door bij ammo Yahko en dade Hana. De volgende ochtend, terwijl we wachtten op de bus, werd het dorp volledig omsingeld door Turkse militairen. We werden korte tijd aangehouden, onze paspoorten werden ingenomen en we belandden in het schoolgebouw voor een kort verhoor. Pas na tussenkomst van de muhtar kregen we onze documenten terug. Die muhtar was niemand minder dan Samuel Bagandi.
Die ontmoeting heeft zich voorgoed in mijn geheugen gegrift. Bagandi ontving ons gastvrij in zijn huis en wist de situatie met de militairen te de-escaleren. Dankzij zijn bemiddeling konden we het dorp zonder verdere problemen verlaten.
In de jaren daarna ontmoette ik hem nog meerdere keren. Bagandi was een pionier van het eerste uur, een van de eersten die terugkeerde naar zijn geboortedorp om het te beschermen en nieuw leven in te blazen. In de laatste jaren van zijn leven sprak hij vaak zijn teleurstelling uit over de ontwikkelingen in het dorp. Volgens hem hadden latere terugkeerders met hun bouwwoede het historische karakter van Arbo nagenoeg vernietigd. “De meeste van de mensen die na mij terug zijn, zijn in principe een soort criminelen die het dorp hebben vernietigd,” zei hij eens fel. Met bulldozers werden eeuwenoude huizen met de grond gelijk gemaakt om plaats te maken voor nieuwbouw, vaak gefinancierd met zwart geld uit Duitsland.
Toch blijft het feit dat Samuel Bagandi al in 1989 de moed had om de wereldstad Istanbul te verruilen voor een dorp zonder verharde wegen, zonder elektriciteit en zonder stromend water. Terwijl velen kozen voor het comfort in Europa, keerde hij terug naar de grond van zijn voorouders. In die tijd woonden er nog maar enkele families: mijn grootouders, ammo Yahko en dade Hana, en ammo Gallo met zijn vrouw.
Zijn keuze symboliseert de essentie van pionierschap: het achterlaten van gemak en veiligheid om iets groters te beschermen — in zijn geval de herinnering en de toekomst van een dorp en een gemeenschap.
SAMUEL BAGANDI: A PIONEER FROM THE FIRST HOUR
When someone passes away, our thoughts often drift back to the special moments we once shared with them. For many, this is also true when remembering Samuel Bagandi, a man who dedicated his life to his village Arbo.
My first encounter with him dates back to 1989, a turbulent time. Together with Isa Sumer, I traveled to our birthplace, the village of Arbo, where Samuel Bagandi was then serving as muhtar (village head). At that time, we clandestinely delivered funds collected by the Assyrian Association in Gütersloh to Diyarbakir. The money was intended for Assyrian refugees from Iraq who had fled the violence of Saddam Hussein in northern Iraq.
After handing over the funds in the church, we decided to spend a day in our native village. We stayed overnight with ammo Yahko and dade Hana. The following morning, as we waited for the bus, the village was suddenly surrounded by Turkish soldiers. We were briefly detained, our passports confiscated, and taken to the school building for questioning. Only after the intervention of the muhtar were we able to retrieve our documents. That muhtar was none other than Samuel Bagandi.
That encounter has remained etched in my memory ever since. Bagandi welcomed us warmly into his home and managed to de-escalate the tense situation with the soldiers. Thanks to his mediation, we were able to leave the village without further difficulties.
In the years that followed, I met him on several more occasions. Bagandi was truly a pioneer of the first hour — one of the very first to return to his ancestral village in order to protect it and breathe new life into it. In the later years of his life, he often expressed his anger and disappointment about the developments in Arbo. In his view, those who returned after him had, through reckless construction, nearly destroyed the historical character of the village. “Most of the people who came back after me are, in essence, a kind of criminals who destroyed the village,” he once said with justified frustration. With bulldozers, centuries-old homes were reduced to rubble to make way for unsightly new houses, often financed with undeclared money from Germany.
Yet what remains undeniable is that, already in 1989, Samuel Bagandi had the courage to leave behind the metropolis of Istanbul for a remote village without paved roads, without electricity, and without running water. While many others sought comfort and stability in Europe, he returned to the soil of his ancestors. At that time, only a few families remained in the village: my grandparents, ammo Yahko and dade Hana, and ammo Gallo with his wife.
His decision embodies the very essence of pioneering: giving up comfort and security in order to protect something greater — in his case, the memory and the future of a village and a community.
SAMUEL BAGANDI: ILK ANDAN ITIBAREN BIR ÖNCÜ
Birisi vefat ettiğinde, düşüncelerimiz genellikle onunla paylaştığımız özel anılara gider. Birçok kişi için bu, hayatını köyüne adayan Samuel Bagandi’yi hatırlarken de böyledir.
Onunla ilk karşılaşmam 1989 yılına, çalkantılı bir döneme dayanır. Isa Sumer ile birlikte doğduğumuz köy Arbo’ya gitmiştik. O dönemde Samuel Bagandi köyün muhtarı olarak görev yapıyordu. Biz o sırada gizlice, Gütersloh Asuri Derneği tarafından toplanan bağışları Diyarbakır’a ulaştırmıştık. Bu para, Saddam Hüseyin’in Kuzey Irak’taki şiddetinden kaçan Iraklı Asuri mülteciler için toplanmıştı.
Kilise’de teslimatı yaptıktan sonra köyümüzde bir gün geçirmeye karar verdik. O geceyi ammo Yahko ve dade Hana’nın yanında geçirdik. Ertesi sabah otobüsü beklerken köy aniden Türk askerleri tarafından sarıldı. Kısa süreliğine gözaltına alındık, pasaportlarımız alındı ve kısa bir sorgu için okul binasına götürüldük. Ancak muhtarın araya girmesiyle pasaportlarımız geri aldık. O muhtar ise Samuel Bagandi’den başkası değildi.
O karşılaşma hafızama kazındı. Bagandi bizi evinde misafirperverlikle ağırladı ve askerlerle yaşanan gergin durumu yatıştırdı. Onun aracılığı sayesinde köyden sorunsuz ayrılabildik.
Sonraki yıllarda kendisiyle birkaç kez daha görüştüm. Bagandi, köyüne geri dönen ve onu korumak için çaba gösteren ilk kişilerden biriydi — tam anlamıyla ilk saatten itibaren bir öncüydü. Hayatının son yıllarında ise köydeki gelişmelerden duyduğu öfke ve hayal kırıklığını sık sık dile getiriyordu. Ona göre, kendisinden sonra dönenler, yaptıkları hoyratça inşaatlarla Arbo’nun tarihi dokusunu neredeyse yok etmişti. “Benden sonra geri dönenlerin çoğu, özünde köyü mahveden bir çeşit suçludur,” demişti bir keresinde öfkeyle. Yüzyıllık evler buldozerlerle yıkılmış, yerlerine çoğu Almanya’dan gelen kara parayla inşa edilen çirkin binalar yapılmıştı.
Buna rağmen, unutulmamalıdır ki daha 1989 yılında Samuel Bagandi, İstanbul gibi bir metropolü geride bırakıp asfalt yolu olmayan, elektriği ve akan suyu bulunmayan köyüne geri dönme cesaretini göstermişti. Pek çok kişi Avrupa’nın konforunu tercih ederken, o atalarının toprağına dönmeyi seçti. O dönemde köyde sadece birkaç aile kalmıştı: benim büyükbabam ve büyükannem, ammo Yahko ve dade Hana, ayrıca ammo Gallo ve eşi.
Onun kararı öncülüğün özünü simgeliyordu: daha büyük bir şeyi korumak için rahatlıktan ve güvenden vazgeçmek — onun durumunda bu, bir köyün ve bir topluluğun hatırası ve geleceğiydi.
