15/05/2016
SCUBA ( Dalıcının Kendi Üzerinde Taşıdığı Su Altı Solunum Aparatları)
Jacquez Yves Cousteau ve Emile Gagnan
Fransız Donanması’nın genç subaylarından Philippe Tailliez, 1939 yılında, subay arkadaşı Jacquez Yves Cousteau ve zıpkınla balık avlarken tanıştığı Frederic Dumas’a dalış maskesi ile kauçuk paletleri tanıtan ilk kişidir. O anda başlayarak dalgıçlar ayrılmaz bir ekip oluşturur, her gün balık avlamaya giderek uzun soluklu bir beraberliğin temellerini atarlar. Havanın soğuması bile onları engelleyememiştir. Soğuk sonbahar günlerinde, dalışa başlamadan önce kıyıda ateş yakmışlar, sudan çıktıktan sonra, bu ateşin başında hem ısınıp hem de yakaladıklarını pişirmişlerdir. 1930’ lu yıllar nefes tutarak zıpkınla balık avcılığının oldukça gözde olduğu yıllardır ve dalışı seven bu üçlü, akımın gerisinde kalmaz. Ekip, Tailliez’in deyimiyle ”su altının üç silahşörü” haline gelir. Fransa’ nın işgal edilmesiyle birlikte, bir süre ayrı kalmak zorunda olan dalgıçlar, birkaç ay içinde yeniden bir araya gelir. Tekrar toparlanan ekip, su altında nefes tutmak yerine, nefes alarak dalışlar yapıp daha uzun süreler kalabilmek için çalışmalara başlar.Öncelikle, yüzeyden dalgıca basınçlı hava gönderen basit bir aleti test ederler, fakat test dalışlarından birinde, yüzeydeki hortum ucunun yırtılması nedeniyle 22 metredeki Dumas, boğulma tehlikesi atlatır.Bu kazanın ardından, dalgıcı yüzeyden bağımsız hale getirerek,su altında serbest kalmasına olanak tanıyacak,dalgıcın üstünde taşınan güvenilir bir alete ihtiyaç duyulduğuna karar verirler.
1942 yılına gelindiğinde, scuba (dalıcının kendi üstünde taşıdığı su altı solunum aparatları) ile dalışlar yapılabilmektedir; fakat scuba dalışlarında kullanılan aletlerde havanın devamlı akması(serbest akış) ya da elle kontrol edilen bir vananın açılıp kapanmak zorunda olması nedeniyle su altında kısa zamanlar kalınabilmiş ve bu aletler yeterince işlevsel olmamıştır.Aynı yıl içinde, Jacquez Yves Cousteau ile Paris’te bir doğal gaz şirketi olan Air Liquide’in mühendislerinden Emile Gagnan’ın tanışması sayesinde, scuba dalışlarında yaşanacak devrimsel bir yeniliğin ilk adımı atılır. Deneyimli bir dalgıç olan Cousteau’nun su altıyla ilgili malzemesel ihtiyaçları bilmesi ve Emil Gagnan’ın gaz vanaları mekaniği hakkında uzman olması, ikilinin güçlerini birleştirerek, istek valfli bir dalış regülatörü geliştirmek üzere hareket etmelerini sağlar. Öncelikle bir araba karbüratörünü ele alan Cousteau ve Gagnan, bu karbüratörü, dalgıç nefes almak istediğinde ona hava hava sağlayan bir regülatöre çevirebilmek için yeniden tasarlar. Böylece, dalgıcın sırtında taşıdığı tüpteki sıkıştırılmış hava, dalgıç nefes almak istediğinde akmaya başlayacak, dalgıç nefes verirken ya da tutarken akış duracak ve havanın boşa akması engellenebilecektir.Regülatör, orta büyüklükte içine hava sıkıştırılmış iki dalış tüpünün üstüne takılmış, havanın dalgıca ulaşabilmesi için regülatörden çıkan iki hortum, dalgıcın her iki omzunun üstünden geçerek, ağzının önünde yer alan bir ağızlıkta birleştirilmiştir.
Okyanus Dünyası (Ocean World) adlı kitabında Cousteau, regülatörü şöyle tanımlıyor:
Aqua-Lung, kullanılan havayı suyun içine bırakan açık devre nefes alma aparatının çalışma prensibine dayandırılmıştı, bu oksijenin harcanması anlamına geliyordu ama emniyetin de tek yoluydu. Sistemde sıkıştırılmış hava tüpleri sırtta taşınıyordu. Tüpten çıkan ve bir kontrol valfine giden hava, çevre basıncının ortalama 100 psi daha üstüne düşürülüyordu. Ardından hava , bir membran (diyafram) tarafından hareket ettirilen bir istek valfine geçiyordu. Membranın içindeki hava , hidrostatik basınçla dengeleniyordu.Her nefes alma hareketi , geniş membran yüzeyine küçük bir baskı uyguluyor ve mebran eski konumuna geri dönerek, valfin kapanmasını ve hava akışının kesilmesini sağlıyordu.Kullanılan hava tek yönlü bir egsoz valfinden dışarı atılıyordu. Basit bir uyarı sistemi, hava azaldığı zaman dalgıcı uyarıyor ve hava bitmeden yüzeye geri dönebilmesini sağlıyordu.
1943 yılı Ocak ayında Cousteau, Paris dışındaki soğuk Marne Nehri’nde üniteyi test eder, fakat bu ilk test başarısızlıkla sonuçlanır. Tasarımı yeniden ele alan Gagnan ile Cousteau, küçük bir değişiklik yaparak, nefes alma ve egsoz valflerini aynı seviyeye yerleştirir, yenilenen alet birkaç ay sonra Paris’te bir su tankında yapılan denemelerde testleri geçebilir.
Testlerde başarılı olan regülatöre “Aqua-Lung” adıyla patentalınır.1943 yılı yaz ayları boyunca Cousteau ve iki yakın arkadaşı Philippe Tailliez ile Frederic Dumas, Akdeniz’in sularında düzenli olarak derinliği artırıp yüzlerce dalış yaparak, Cousteau/Gagnan açık devre, istek valfli scuba sisteminin testlerini yapıp, limitlerini araştırırlar. Bu dalışlarda Aqua-Lung’ın güvenilir ve kolay kullanılabilir olduğu kanıtlanır. Testler sırasında Philippe ile Jean Michel de Aqua-Lung’ın prototipini deneme olanağı bulur.Frederic Dumas, Ekim ayında, çok dikkatli planlanmış bir dalışta Akdeniz’in 63 metre(210 feet) altına alçalınır ve bu büyük derinlik nedeniyle ilk defa nitrojen narkozu deneyimini yaşar.Dört yıl sonra, 1947 yılının Ağustos ayında Dumas, Akdeniz’de yine Aqua-Lung’la 93 metreye(307 feet) alçalarak yeni bir rekor kıracaktır.
Cousteau / Gagnan’ın açık devre istek valfli regülatörü ile dalışların şeklinde ciddi bir değişiklik yaşanır; yüzeyle bağlantısı olmayan dalgıçlar yürümeyi bırakarak, uçarcasına yüzmeye başlayabilir. Basit tasarımı, sağlam yapısı, kolay kullanılabilmesi, güvenli ve ucuz oluşu nedeniyle Aqua-Lung, özellikle sportif dalışların vazgeçilmez malzemesi olmuş,su altıyla ilgilenen bir çok kişiye, bu dünyayı kendi gözleriyle inceleyebilme olanağı tanımıştır.Aqua-Lung’ı ilk defa ticari olarak üretmeye ve pazarlamaya başlayan Air Liquide şirketi, piyasada oluşan büyük talebi karşılayamayınca, rakipleri devreye girerek, alet üzerinde yapılan küçük değişikliklerle ya da taklitleriyle pazarda pay sahibi olmaya başlar.Cousteau’nun regülatörü ilk olarak 1946 yılında Fransa’da, ardından 1950 yılında İngiltere’de, 1951 yılında Kanada’da ve 1952 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde ticari olarak pazarlanır. Jacques Cousteau 1953 yılına gelindiğinde; ferederic Dumas’ın yardımıyla Sessiz Dünya (The Silent World) adlı kitabını ilgilizce olarak yayınlar ve bu kitapta Gagnan’la birlikte yaptığı aletinin ilk testleriyle, daha sonraki geliştirme çalışmalarını yazar.
Kitabının bir bölümünde;
Cousteau, Aqua-Lung’ın Akdeniz’de yapılacak ilk dalışını aktarmaktadır.
1943 yılında bir Haziran sabahı, paris'ten özel ulakla gönderilen ahşap bir kasayı almak için, Fransız Rivyerası’ndaki Bandol Tren İstasyonu’na gittim. İçinde bir yıllık uğraşının ve hayal ürünü, yeni ve gelecek vadeden bir araç, Emile Gagnan ile birlikte tasarladığımız, otomatik hava sağlayan bir Dalış-Ciğeri (Aqua-Lung) bulunuyordu. Onu hemen, dalgıç arkadaşlarım Philippe Tailliez ve Frederic Dumas’ın beklediği Villa Barry’e götürdüm. Hiçbir çocuk yılbaşı hediyesini açarken, bizim ilk “dalgıç aygıtını” paketindne çıakrtırken duyduğumuz heyecanı hissetmemiştir. Çalışırsa, dalgıçlıkta bir devrim olabilirdi. Üç adet orta boy sıkıştırılmış hava silindirine takılmış, bir çalar saat büyüklüğündeki regülatörün oluşturduğu takımı gördük. Tüplerin içinde, 150 atmosfer basınçta sıkıştırılmış hava bulunuyordu. Regülatörden çıkan iki hortum, bir ağızlığa bağlanmıştı. Amacımız, sırta takılan bu alet, gözlerle burnu kapsayan suya dayanıklı cam bir maske ve lastik paletlerle, denizin derinliklerinde engelsiz uçuşlar yapmaktı. Zaman kaybetmeden, yaptıklarımızı yüzenlerin meraklı bakışlarından ve İtalyan işgal kuvvetlerinden gizleyecek, gözlerden uzak bir koya gittik. Heyecanımı bastırıp, bu ilk dalışın adımlarını tartışmak zor oldu. Fransa’nın en iyi serbest dalıcısı Dumas, gerektiğinde yardımıma koşmak için, sıcak ve zinde olarak kıyıda bekleyecekti. Karım Simone, su yüzeyinde bir snorkelle nefes alacak ve bir maske ile beni seyrederek yüzecekti.İşlerin yolunda gitmediğini işaret ederse; Dumas bir dakikada yanımda olacaktı.Rivyera’da tanındığı adıyla “Didi”, aletsiz 60 metreye dalabiliyordu.
Yaklaşık 25 kilo ağırlığındaki aletin altında sendeleyip, Charli Chaline gibi paytak paytak yürüyerek denize girdim. Altımda koyu yabani otlarla, siyah deniz kestaneleriyle ve küçük, çiçek gibi beyaz yosunlarla kaplı bir vadi açıldı.Kum berrak bir mavi sonsuzluğa doğru akıyordu.Güneş o kadar parlak yansıyordu ki, gözlerimi kısmak zorunda kaldım.Kollarım yanlarda asılı, paletlere hafifçe vurdum ve hız alıp, kumluğu arkamda bırakarak aşağıya doğru inmeye başladım….Heyecan içind edibe ulaştım…..Yukarı baktım ve ayna gibi parlayan yüzeyi gördüm. Simone’un oyuncak bir bebek büyüklüğündeki zarif karaltısı, aynanın tam ortasındaydı…Elimi salladım. Bebek de bana salladı…
Kaynak. Sualtı Teorisi Kitabı Yazarlar Üner BEKÖZ & Ömer BAKLAVACI
