19/03/2018
Hacet Dede Yatırı
Aydın'ın kuzeyinde uzanan Aydın Dağlarında bulunan Gökkiriş Köyüne bağlı Hacet Dede Tepesindedir. Bölgenin ismini aldığı yatır köyün yaylasında olup, 1831 metre yüksekliği ile Aydın’ın en yüksek noktasıdır. Yöre halkı tarafından bakımı yapılan, uzunluğu yaklaşık olarak 5-6 metre ve etrafı taşlarla örülü olan yatırın giriş kapısı bulunmamaktadır.
Eski Türk mitolojisinde dağlar ata-ecdat olarak görülmüş, zor zamanlarda ona sığınılmıştır. Bu korumaya karşılık olarak dağlara kanlı ya da kansız kurbanlar sunulmuştur. Kansız kurban olarak ateşe yağ veya çay atmak, içki sunmak, çaput bağlamak ve getirilen hediye taşlar ile oluşturulan anıt diyebileceğimiz yapıları sayabiliriz. Eski Türk inanışına göre “Dağ İyesi” denilen; Türk, Altay ve Moğol mitolojisinde dağın koruyucu ruhuna sunulan kansız kurbanın en güzel örneklerinden sayılabilecek taş anıtlardan birisinin Hacet Dede Tepesinde olması nedeniyle Türklerin ilk yerleşim yerlerinden birisi olduğu düşünülmektedir.
Yöre halkı yağmur duası için bu alanı kullanmaktadır. Yatırın olduğu bölgede eski bir mezarlık alanı da bulunmaktadır. Bu da bir dönemler yaşam izlerinin olduğunu göstermektedir. Bölgenin yüksek olması ve ulaşımının zorluğu dikkate alındığında, koruyucu özelliğinin yerleşim yeri olarak, yurt edinilmesinde etkili olduğu ifade edilebilir.
Âşık Paşazade tarihinde Hacet Dede için “Savaşta öldü, toprağa verildi. Yeri belli olsun diye taşla çevrildi.” ifadesi geçmektedir. Buradan da Hacet Dede’nin aynı zamanda komutan-asker olduğu düşünülebilir.
Ülkemizin en sıcak ikliminin yaşandığı Aydın’da yaz serinliği için geleneksel olarak tüketilen kar helvası için Hacet Dede zirvelerindeki kar kuyularında saklanan doğal kardan faydalanılır. Kış mevsimindeki karlar dağların yüksek zirvelerinde özel olarak açılan kar kuyularında, üzeri doğal bitkilerle örtülerek, yaz mevsiminde kullanılmak üzere depolanır.
Kaynak: Aydın Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü
