19/02/2021
Choroby cywilizacyjne.
• Podział i przykłady chorób cywilizacyjnych.
• Przyczyny chorób cywilizacyjnych.
• Wpływ stresu na zdrowie człowieka i sposoby walki z nim.
Choroby cywilizacyjne są jednym z największych problemów z jakimi boryka się ludność krajów wysoko rozwiniętych. Mimo postępów w medycynie, lekarze często pozostają bezsilni wobec dolegliwości z jakimi przyszło nam się zmierzyć. Do ich wystąpienia przyczynił się postęp cywilizacji, dlatego też często nazywa się je też chorobami XXI wieku. Rozwój ten spowodowany jest wieloma czynnikami, na które jesteśmy narażeni na co dzień. Są to m.in. stres, siedzący tryb życia a co za tym idzie brak aktywności fizycznej, nieodpowiednia dieta, a także substancje uzależniające, jak nikotyna, czy alkohol.
Choroby cywilizacyjne — przyczyny
Choroby cywilizacyjne nie bez powodu nazywane są epidemią XXI wieku. Rozprzestrzeniają się globalnie, są niezakaźne, a mimo to prowadzą do niepełnosprawności i w ponad 80% doprowadzają do przedwczesnych zgonów.
Wyróżnia się dwie przyczyny chorób cywilizacyjnych:
- Bezpośrednie; brak aktywności fizycznej, siedzący tryb życia, zła dieta (monotonna, źle zbilansowana: bogata w energię, cukry, tłuszcze zwierzęce, sól, produkty wysoko przetworzone), nadużywanie alkoholu i kawy, palenie papierosów, a także brak odpoczynku, permanentny stres, wszechobecna kultura masowa, postęp technologiczny.
- Pośrednie; to te, przed którymi człowiek nie może się obronić: galopujące uprzemysłowienie, zanieczyszczenie środowiska naturalnego (zanieczyszczenia powietrza, gleby, wody), hałas, promieniowanie jonizujące i in.
W dzisiejszych czasach uprzemysłowienie stanowi duży problem dla różnych dziedzin życia codziennego. Zanieczyszczamy środowisko naturalne i jemy wysoko przetworzone jedzenie. Spożywamy za mało błonnika, za dużo w naszej diecie jest cukrów, a za mało owoców i warzyw. W produkcji stawiamy na ilość, nie na jakość, przez co tracimy kontrolę nad tym, co tak naprawdę jemy i czym się posługujemy na co dzień.
Do chorób cywilizacyjnych zaliczane są m.in.
- choroby sercowo- naczyniowe; nieprawidłowości w funkcjonowaniu układy krwionośnego powodują: zawał serca, miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, udary mózgu;
- choroby przewodu pokarmowego; zła dieta, szybie jedzenie i stres, wpływają na upośledzenie układu pokarmowego. Powodują: chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, refluks, biegunki, zaparcia, choroby jelit;otyłość, cukrzyca;
- psychiczne - stres, „wyścig szczurów” i poczucie osamotnienia przyczyniają się do powstawania nałogów i zaburzeń psychicznych: nerwicy, depresji, schizofrenii, anoreksji, bulimii, pracoholizmu, alkoholizmu, narkomanii;
- nowotwory.
- choroby układu oddechowego
- choroby zakaźne
- alergie
Oto wybrane spośród wielu chorób cywilizacyjnych.
Miażdżyca
Należy do chorób sercowo-naczyniowych. Jej rozwój prowadzi do stopniowego upośledzenia ukrwienia narządów, ponieważ nadmiary tłuszczu odkładają się na ścianach tętnic, zwężając ich średnicę. Powoduje to wzrost ciśnienia krwi.
Miażdżyca tworzy się gdy dochodzi do uszkodzenia ścian naczyń krwionośnych. W miejscach uszkodzeń zaczyna gromadzić się cholesterol, przez co powstają blaszki miażdżycowe, których skutkiem jest m.in. zmniejszanie elastyczności tętnic.
Objawem tej choroby jest wysoki cholesterol, a także zmęczenie podczas wykonywania prostych czynności, oraz bóle w klatce piersiowej. Jej skutkami są natomiast zawał serca i udar.
Aby ograniczyć ryzyko wystąpienia miażdżycy, należy ograniczyć spożywanie smażonych potraw, słodyczy, czerwonego mięsa i fast foodów oraz wprowadzić aktywny tryb życia.
Wrzody żołądka i dwunastnicy.
Jest to jedna z najczęstszych chorób przewodu pokarmowego. Polega na pojawianiu się wrzodów, czyli ubytków w błonie śluzowej żołądka lub dwunastnicy.
Przyczyną ich tworzenia się jest zaburzenie równowagi między działającym w żołądku i dwunastnicy kwasem solnym oraz pepsyną, a chroniącą je błoną śluzową. Najczęstszą przyczyną tej choroby jest zakażenie Helicobacter Pylori. Bakteria ta wytwarza toksyny, które uszkadzają komórki błony śluzowej.
Objawem choroby wrzodowej jest m.in. ból po spożyciu posiłku, ale również bóle występujące nad ranem. Oznakom często towarzyszą zgaga, nudności, kwaśne wymioty. Skutkiem wrzodów może być przewlekłe krwawienie, a w konsekwencji niedokrwistość z powodu braku żelaza. Dojść może także do przebicia ściany przewodu pokarmowego, wtedy niezbędna jest interwencja chirurgiczna.
Podczas leczenia wrzodów, należy unikać pokarmów nasilających dolegliwości. Ponadto przyjmuje się specjalne leki.
Cukrzyca
Jest to choroba charakteryzująca się podwyższonym poziomem cukru we krwi. Wynika z zaburzenia produkcji hormonów – insuliny i glukagonu. U zdrowego człowieka, podczas wzrostu poziomu cukru we krwi, trzustka wydziela większą ilość insuliny, która powoduje przekształcenie nadmiaru cukru w glikogen. Jeśli w organizmie znajduje się niska ilość cukru, trzustka wydziela glukagon, który powoduje wydzielanie glukozy z powrotem do krwi.
Wyróżnia się cukrzycę typu 1 i cukrzycę typu 2
Cukrzyca typu 1 jest spowodowana uszkodzeniem komórek Beta trzustki, czego następstwem jest całkowity brak insuliny. Oznacza to, że organizm potrzebuje pobierać ją z zewnątrz, poprzez pompę insulinową. Występuje głównie u dzieci i młodzieży, dlatego często jest nazywana „cukrzycą młodzieńczą”
W przypadku cukrzycy typu 2 organizm wytwarza insulinę. Nie potrafi jej jednak efektywnie wykorzystać, lub nie wytwarza wystarczającej jej ilości. Wtedy glukoza nie może przedostać się do komórek organizmu, w efekcie czego nie mogą one prawidłowo funkcjonować. Ryzyko zachorowania na cukrzycę zwiększa się u osób otyłych oraz prowadzących niezdrowy tryb życia.
Głównymi objawami cukrzycy są utrata wagi, nadmierne pragnienie oraz senność. Skutkiem nieleczonej cukrzycy są poważne powikłania, takie jak choroby układu nerwowego, układu krążenia, oczu i nerek
Podczas leczenia cukrzycy stosowana jest insulinoterapia.
Astma
Podczas astmy następuje zwężenie dróg oddechowych oraz nadmierne wydzielanie śluzu, przez co występują kłopoty z oddychaniem, kaszel i świszczący oddech.
Ryzyko wystąpienia astmy wiąże się z podłożem genetycznym, a także czynnikami środowiska. Przyczyniają się do tego także czynniki wywołujące astmę, takie jak alergeny, dym tytoniowy a także wysiłek fizyczny.
Astma wiąże się z takimi objawami jak duszności, ucisk w klatce piersiowej, świszczący oddech.
Podczas leczenia astmy stosuje się leki kontrolujące chorobę.
Niewydolność nerek
Jest to stan chorobowy ograniczający czynność nerek. Przyczyną wystąpienia niewydolności są choroby wyniszczające nerki, takie jak kłębuszkowate zapalenie nerek, kamica nerkowa, nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca.
Objawami choroby są osłabienie, brak apetytu, zmiany w ilości oddawanego moczu, bóle kostne, nadciśnienie. Niewydolność nerek prowadzi do wielu powikłań, takich jak zapalenie płuc oraz nadciśnienie tętnicze.
Podczas leczenia stosowana jest odpowiednia dieta, ograniczająca spożywanie soli i białka, a zwiększająca ilość tłuszczów wielonienasyconych. Kiedy jednak choroba jest bardziej zaawansowana, niezbędna jest dializa, a w przypadku całkowitej niewydolności nerek-przeszczep.
AIDS
Jest to zespół nabytego upośledzenia odporności, wywołany wirusem HIV. System odpornościowy zostaje stopniowo wyniszczany, przez co w ciele chorego mogą swobodnie rozwijać się zakażenia wywoływane przez drobnoustroje, które u zdrowych osób nie powodują chorób. Do zakażenia może dojść podczas kontaktu seksualnego, kontaktu z zakażoną krwią, oraz porodu.
Objawami AIDS są pojawiające się po ok. 3-6 tygodni po zakażeniu bóle stawów, mięśni, wzmożona potliwość. Jest to faza pierwsza. Faza druga natomiast, może rozwijać się nawet kilka lat. U chorego występują wtedy stan podgorączkowy, spadek wagi i biegunki. Pełnoobjawowe AIDS ujawnia się w fazie trzeciej. Charakteryzuje się mniejszą aktywnością chorego, występowaniem zapalenia płuc, wysypki skórnej, ataków drgawek.
Skutkiem AIDS jest śmierć na skutek chorób pojawiających się wraz z obniżoną odpornością.
Dotychczas nie została odkryta metoda całkowitego wyleczenia. Możliwe jest jedynie przedłużenie życia pacjentów poprzez chronienie ich przed infekcjami.
Choroby cywilizacyjne — profilaktyka
Czy mamy wpływ na pojawienie się chorób cywilizacyjnych? Czy możemy im przeciwdziałać? Wg badań, mamy wpływ na nasze życie, bo to od nas zależy jaki tryb życia będziemy prowadzić, czy aktywny, czy bierny. Za indukowanie chorób cywilizacyjnych odpowiedzialni jesteśmy my sami. Naukowcy twierdzą, że w 52% mamy wpływ na to, czy wystąpią u nas choroby cywilizacyjne, czy nie. Od nas samych zależy, jak i co, będziemy jeść, jak spędzać czas, jak sypiać, jak odpoczywać i pracować.
Tymczasem badania pokazują, że w Polsce aktywność rodzin wynosi jedynie 8-20%. Wśród dzieci aż 70%, wykazuje za małą aktywność. Dane epidemiologiczne pokazują, że 1/3 P***ków choruje na choroby dieto zależne, a co drugi P***k umiera przedwcześnie z powodu chorób układu krążenia.
Aby zapobiec chorobom cywilizacyjnym, należy wprowadzić kilka zdrowych zasad:
zdrowo jeść i dbać o zbilansowaną dietę - codziennie jeść owoce i warzywa (bogate w witaminy, błonnik i sole mineralne), ograniczać mięso i produkty pochodzenia zwierzęcego, cukier i sól zastąpić zdrowymi ziołami;
uprawiać sport dostosowany do stanu zdrowia i spędzać aktywnie czas na świeży powietrzu (WHO wskazuje na minimalną codzienną dawkę ruchu na 10 tys. kroków dla osoby pracującej fizycznie i 15 tys. dla pracującej umysłowo, minimalny ciągły czas aktywności fizycznej nie powinien być krótszy niż 60 - 90 min);zredukować ilość spożywanych używek do minimum, a nawet całkowicie je wyeliminować z naszego życia;regularnie badać mocz i krew (szczególnie poziom glukozy we krwi i poziom cholesterolu).
Choroby cywilizacyjne są przyczyną ok.80% zgonów, dlatego ważne jest, byśmy byli świadomi co przynosi rozwój cywilizacji i jaki styl życia nam narzuca.W leczeniu chorób cywilizacyjnych ważna jest polityka zdrowotna i profilaktyka, ponieważ tylko to może poprawić stan naszego zdrowia, tym samym przedłużając nasze życie.
