26/03/2016
Dziś oprócz Wielkiej Soboty obchodzimy 73. rocznicę Akcji pod Arsenałem. Więcej szczegółów poniżej
Dziś 73. rocznica Akcji pod Arsenłem pzreprowadzonej 26.03.1943 roku przez Grupy Szturmowe Szarych Szeregów.
Akcji na taką skalę dotąd w Warszawie nie przeprowadzono, więc specjalnie trzeba podkreślić odwagę i determinację jej inicjatora.Tym, który postanowił ją przeprowadzić był Tadeusz Zawadzki "Zośka".
Akcja nosiła kryptonim "Meksyk II" ,a jej celem było uwolnienie Jana Bytnara "Rudego".
Pierwsza akcja o kryptonimie "Meksyk" nie odbyła się z powodu braku zgody dowództwa. Spowodowane to było nieobecnością w Warszawie mjr. Kiwerskiego, jednak zaraz po zjawieniu się w stolicy i wysłuchaniu "Zośki", bez konsultacji ze swoją górą dał rozkaz "trzaskać".
Akcję "Meksyk II" doskonale zaplanował Tadeusz Zawadzki "Zośka". W akcji brało udział 28 osób podzielonych na dwie grupy "Atak" dowodzoną przez "Zośkę" oraz grupę "Ubezpieczenie", którą dowodził Władysław Cieplak "Giewont". Całą operacją dowodził Stanisław Broniewski "Orsza".
Ważną rolę w zaplanowaniu akcji odegrał Zygmunt Kaczyński "Wesoły", który dostarczył niezbęnych informacji, bez których odbicie "Rudego" byłoby niemożliwe. "Wesoły" zbierał codziennie zamówienia na czekoladki i słodycze Wedla od gestapowców, przez co mógł wchodzić na teren siedziby gestapo gdzie przywożono i przesłuchiwano "Rudego".
26.03.1943 roku w godzinach popołudniowych, około 17., "Wesoły" przebywacjacy w siedzibie gestapo przy al.Szucha 25, przekazuje telefonicznie informację, Andrzejowi Wolskiemu pseudonim "Jur", która brzmiała "Mąka już jest w drodze". Po przekazaniu zakonspirowanego hasła grupy przygotowują się do akcji.
Około godziny 17:30 dochodzi do pierwszego kontaktu wzrokowego z pojazdem jadącym z ulicy Bielańskiej pada rozkaz do otwarcia ognia.
Grupa Butelki przypuszcza atak, pierwszego celnego trafienia dokonuję Tadeusz Chojko „Bolec” i akcja zaczyna się na dobre.
Samochód staje w płomieniach, załoga niemiecka wychodzi na zewnątrz i dochodzi do wymiany ognia. Mimo skromnego uzbrojenia (dwa Steny i kilka pistoletów) oraz nagłego pojawienia się SS-mana, patrolu z getta i granatowej policji, udaje się unieszkodliwić żołnierzy niemieckich. Grupa "Atak" dostaje się do ciężarówki, odnajduje "Rudego" i przenosi go do samochodu, w którym czeka Jerzy Zborowski „Jeremi” kierowca wozu. Razem z "Rudym" do auta wsiada "Zośka" i odjeżdżają do wcześniej przygotowanego punktu sanitarnego przy ulicy Ursynowskiej 46. W czasie gdy samochód odjeżdża uwolnieni więźniowie rozpraszają się po ulicach, a grupa Atak do końca rozprawia się z Niemcami.
Gwizdek "Orszy" około 17:45 kończy akcję.
Niemiecka żandarmeria i policja z psami docierają pod Arsenał 20 minut po zakończeniu akcji.
W wyniku akcji uwolniono 21 więźniów, z czego blisko połowę stanowiły kobiety.
Zabito czterech niemieckich żołnierzy, a dziewięciu raniono.
Akcja trwała około dziesięciu minut.
Niestety nie obyło sie bez strat po stronie polskiej. Na skutek odniesionych ran 30.03.1943 roku zmarł Aleksy Dawidowski „Alek” – dowódca sekcji „Granaty" oraz 2.04.1943 roku, również na skutek odniesionych ran odszedł Tadeusz Krzyżewicz „Buzdygan”. Trzecią ofiarą był Hubert Lenk "Hubert" ujęty podczas akcji i zamordowany przez gestapo 7.05.1943 roku.
Jan Bytnar "Rudy" był tak bestialsko skatowany przez oprawców, że zmarł 30.03.1943 roku. Bardzo chciał żyć lecz powiedział, że lepiej umierać wśród swoich najbliższych przyjaciół niż tam na Pawiaku czy przy al.Szucha pośród gestpowców.
Nie można zapomnieć o strasznej zemście Niemców, bo już 27. marca na dziedzińcu Pawiaka rostrzelano 140 więźniów.
Po czasie przyszła jednak też zemsta ze strony polskiej dokonana na oprawcach "Rudego", którzy katowali go w pokoju nr 228.
6. maja 1943 na ulicy Polnej przy Mokotowskiej zginął z rąk „Zośki” i „Maćka” SS-Oberscharführer Herbert Schulz. 22. maja na rogu ulicy Wiejskiej i placu Trzech Krzyży zastrzelony został drugi oprawca urzędnik kryminalny SS-Rottenführer Ewald Lange.
Doskonały obraz akcji przedstawiony jest również w filmografii, chodzi tu o film Jana Łomnickiego z 1977 roku.
https://youtu.be/0Us-67xfBuE
_______________
www.jwk.mil.pl
