14/05/2026
Legbąd – historia ukryta wśród Borów Tucholskich
Legbąd to malownicza wieś położona w sercu Borów Tucholskich, przy trasie łączącej Tucholę i Czersk. Miejscowość otaczają lasy, jeziora oraz wody Wielkiego Kanału Brdy, które od wieków kształtowały życie mieszkańców i wyjątkowy charakter tej okolicy.
W Legbądzie znajdują się: Szkoła Podstawowa nosząca od 2014 roku imię Jana Pawła II, kościół parafialny pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa, ośrodek zdrowia, remiza prężnie działającej jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej, świetlica wiejska, dwa sklepy spożywcze oraz kompleks sportowo – rekreacyjny oddany do użytku w 2024 roku. Wieś liczy, według spisu z 2021 roku, 484 mieszkańców.
Historia Legbąda sięga średniowiecza. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1400 roku. Wymienia ją krzyżacki „Zinsbuch” pod nazwą „Kreczm Leckebant”. Karczma znajdowała się przy ważnym trakcie handlowym prowadzącym z Tucholi do Czerska. Było to miejsce odpoczynku dla podróżnych oraz urzędników krzyżackich przemierzających tereny Zaborów.
W kolejnych stuleciach Legbąd należał do dóbr starostwa tucholskiego. Mieszkańcy utrzymywali się głównie z rolnictwa, hodowli oraz pracy w lesie. Wieś wielokrotnie doświadczała trudnych wydarzeń historycznych - szczególnie wojen szwedzkich w XVII i XVIII wieku, kiedy okoliczna ludność chroniła swój dobytek w borach.
W XIX wieku Legbąd rozwijał się gospodarczo. Powstawały gospodarstwa rolne, kuźnie, warsztaty rzemieślnicze i sklepy. Wieś była ważnym lokalnym ośrodkiem handlu i usług dla okolicznych osad. Już w 1865 roku działała tu szkoła, do której uczęszczały dzieci z pobliskich miejscowości.
Na początku XX wieku życie społeczne i kulturalne Legbąda zaczęło rozwijać się bardzo dynamicznie. Powstały biblioteki, organizacje społeczne i amatorska grupa teatralna. Szczególną rolę odegrał ksiądz Józef Dembieński - działacz narodowy i społecznik, który organizował kursy języka polskiego oraz wspierał polski ruch niepodległościowy na Pomorzu.
W 1913 roku utworzono w Legbądzie samodzielną parafię pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa. Do miejscowości przeniesiono drewniany kościół z Rytla. W latach 1973–1976, kiedy proboszczem parafii był ksiądz Stanisław Chudziński, wybudowano nową świątynię, która do dziś stanowi ważny punkt życia religijnego mieszkańców.
Po II wojnie światowej wieś stopniowo modernizowano -rozbudowano szkołę, bibliotekę, straż pożarną i sieć handlową. Legbąd stał się również popularnym miejscem wypoczynku i turystyki. Ogromnym walorem okolicy są jeziora, lasy oraz Wielki Kanał Brdy - XIX-wieczna budowla hydrotechniczna, która do dziś zachwyca turystów.
Jedną z największych atrakcji regionu jest akwedukt w pobliskim Fojutowie - unikatowa konstrukcja, w której wody Wielkiego Kanału Brdy przecinają się z nurtem Czerskiej Strugi. To jeden z najbardziej charakterystycznych zabytków techniki w Borach Tucholskich.
Dziś Legbąd pozostaje spokojną, pełną historii miejscowością otoczoną przyrodą Borów Tucholskich. To idealne miejsce dla miłośników natury, turystyki rowerowej, kajakarstwa oraz osób szukających odpoczynku wśród lasów i jezior.
Opracowano na podstawie:
Kozłowski Wacław, Tucholskie wsie, Tuchola 2009
Zdjęcia: archiwum prywatne
