16/04/2026
Obrona konieczna to nie samosąd. Prawo do samoobrony nie uprawnia do robienia z siebie samozwańczego szeryfa. 🤔 Strzelanina w Bystrzycy Kłodzkiej z udziałem instruktora strzelectwa rodzi pytania o granice dozwolonej obrony.
Mężczyzna miał spięcie z trzema podpitymi panami, zaczepiającymi ludzi na bystrzyckim osiedlu. Byli agresywni. "Mężczyzna wrócił do domu, zostawił psa, wziął karabinek automatyczny, wyszedł z domu i ponownie spotkał tych trzech mężczyzn" - relacjonował prokurator. "Znów doszło do kłótni. Mężczyzna oddał strzał ostrzegawczy, a później oddał kolejne strzały w kierunku 26-latka, który zginął na miejscu". Pozostała dwójka uciekła. Mężczyzna miał pozwolenie na broń, był instruktorem strzelectwa. Usłyszał zarzut zabójstwa z zamiarem bezpośrednim.
Obrona konieczna to temat rzeka. Powraca raz na jakiś czas w sprawach kontrowersyjnych. Emocjonuje szczególnie, gdy broniący się użyje broni palnej.
Pewne są następujące kwestie:
👉 Człowiek nie musi uciekać. Obrona konieczna nie wymaga ratowania się ucieczką, a dopiero potem, jeśli nie da się uciec, ostatecznie można strzelać. Nic z tych rzeczy - Kodeks karny nie przewiduje, by prawo ustępowało przed bezprawiem.
Zaatakowany ma prawo użyć broni palnej, gdy zagrożone jest jego życie. Jeśli napastnicy mają przewagę, niebezpieczeństwo zamachu jest większe niż w sytuacji "jeden na jednego".
Można bronić się nawet w zamiarze zabójstwa. Powzięcie zamiaru zabicia napastnika nie jest złe, jeśli jest reakcją obronną na zamach zagrażający życiu. Ważne, by sposób użycia broni był adekwatny do sytuacji.
Prawo do obrony koniecznej ocenia się "przed faktem". Nieważne, czy napastnik zginął, czy nie. Istotne, czy sposób obrony był współmierny do zagrożenia istniejącego w danym momencie.
Wszystkie przepisy podkreślają ten aspekt obrony koniecznej: "zamach", "niebezpieczeństwo zamachu", "obrona", "sposób obrony". Pojęcia te kładą akcent na to, co dzieje się "tu i teraz", gdy napastnik atakuje, gdy jest zagrożenie i gdy napadnięty podejmuje działania obronne.
Dokonanie zabójstwa nie sprawia, że obrona konieczna staje się "gorsza", nieproporcjonalna. O współmierności obrony decyduje sposób obrony, a nie jej skutek. Kluczowe jest więc to, czy oddanie strzałów było w tamtym momencie - wtedy, gdy strzały padły - proporcjonalne i racjonalne.
👉 Sprawa jest dziwna, bo mężczyzna ewidentnie z własnej woli wrócił do strefy konfliktu. Po pierwszej sprzeczce odprowadził do domu psa, wziął karabinek i postanowił drugi raz "spotkać się" z agresorami, tym razem wyposażony w śmiercionośną broń.
Ten aspekt sprawy wymaga dokładnego wyjaśnienia, ponieważ prawo do obrony koniecznej nie upoważnia do "robienia porządku" z pijakami awanturującymi się na osiedlu. A już na pewno nie uprawnia do robienia z nimi porządku za pomocą karabinu.
To prawda, że spokój publiczny jest dobrem chronionym prawnie. Jednak dobro w postaci ludzkiego życia jest o wiele cenniejsze niż spokój na osiedlu. Od pilnowania porządku jest policja i straż miejska.
👉 Samoobrona nie może być samosądem. Wyjście z domu, by zrealizować zamiar zabójstwa pod pozorem obrony (niejako czekając na zaczepkę, na okazję) nie będzie usprawiedliwione i taki sprawca powinien odpowiadać za zabójstwo.
Jednak powrót mężczyzny na miejsce starcia sam w sobie nie wyklucza zastosowania obrony koniecznej. Instruktor miał przecież prawo pójść ponownie na spacer. Czy miał prawo nosić przy sobie broń - to należałoby wyjaśnić. Jednak sam fakt chodzenia z bronią nie równa się bezprawnemu zamachowi na życie człowieka.
Przestrzeń publiczna nie jest własnością agresywnych pijaków. Ich zaczepki stanowiły bezprawny zamach na dobra o charakterze ogólnym. Jeśli dodatkowo w krytycznym momencie skierowaliby się w stronę mężczyzny, by go zaatakować (uderzyć, pobić), byliby autorami jeszcze groźniejszego zamachu, który można byłoby odpierać. Byleby proporcjonalnie do zagrożenia.
👉 Sprawa ma jeszcze jeden wątek, który może diametralnie zmienić percepcję czynu mężczyzny strzelającego do napastników.
Otóż zgodnie z art. 231b k.k.: "Osoba, która w obronie koniecznej odpiera zamach na jakiekolwiek cudze dobro chronione prawem, chroniąc bezpieczeństwo lub porządek publiczny, korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych".
Rozprawienie się z awanturującymi się na osiedlu nietrzeźwymi chuliganami to działanie chroniące bezpieczeństwo i porządek publiczny. Osoba odpierająca tego typu zamach "korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych". W doktrynie prawa karnego nikt do końca nie przesądził jeszcze, co to znaczy korzystać z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom.
Ochrona prawna funkcjonariuszy publicznych to także przepisy kompetencyjne i proceduralne, określające na przykład to, kiedy i jak wolno używać broni palnej. Przepisy te "chronią" funkcjonariuszy przed zarzutem sprowadzenia zagrożenia dla życia - jeśli postępują z bronią lege artis, nie grozi im odpowiedzialność karna.
Zwróćmy uwagę, że jedną z przesłanek użycia broni palnej jest konieczność przeciwstawienia się osobie, która usiłuje bezprawnie odebrać broń palną uprawnionemu lub innej osobie uprawnionej do jej posiadania (art. 45 pkt 2 litera b ustawy z 24 maja 2013 roku o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej).
Natomiast od szczegółowej procedury ostrzegania o oddaniu strzału można odstąpić, jeżeli jej zrealizowanie "groziłoby bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia uprawnionego lub innej osoby". Podkreślmy - między innymi niebezpieczeństwem "dla zdrowia" (art. 48 ust. 3 punkt 1 ustawy).
Być może sprawa z Bystrzycy Kłodzkiej powinna być analizowana również pod tym kątem. Korzystanie z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy to także odpowiednie stosowanie wspomnianych przepisów o użyciu broni. A wówczas sprawa robi się wyjątkowo złożona i problematyczna.
Czysto hipotetycznie: jeśli agresywni napastnicy ruszyli w kierunku mężczyzny z karabinkiem, by spróbować mu go odebrać, aktualizowały się warunki użycia broni. A jeśli zagrożone było jego zdrowie (groźba pobicia), nie musiała być nawet realizowana procedura ostrzegania o oddaniu strzału.
👉 Rzetelne rozpatrzenie analizowanej sprawy oznacza, że nikt nie jest w stanie wydać dziś jednoznacznego osądu: winny czy niewinny. O przepisach wiemy jednak wystarczająco dużo, by stwierdzić, że równie prawdopodobne jest skazanie sprawcy za zabójstwo, jak i stwierdzenie, że strzelał w obronie koniecznej. Wszystko zależy od niuansów faktograficznych oraz rzetelnego wdrożenia Kodeksu karnego.
#623+10 lat
