03/06/2026
🐴Wczoraj po treningu wywiązała się fascynująca rozmowa z moją trzynastoletnią uczennicą Weroniką, która trenuje ze mną już blisko osiem lat. Mimo tak młodego wieku, zadała mi niezwykle dojrzałe pytanie:
– Dlaczego rasy prymitywne, jak nasze hucuły, są aż tak bezkompromisowe w swoich reakcjach? Zauważyłam, że na wielu innych koniach jeździec może być spięty, popełniać błędy techniczne, a one i tak skręcą, gdy po prostu mocniej pociągnie się za wodzę. Hucuł w takiej sytuacji natychmiast się blokuje. Dlaczego one wymagają aż tak absolutnego rozluźnienia i stuprocentowo precyzyjnych pomocy, nie wybaczając przy tym żadnych dróg na skróty?
Pytanie dotyka sedna sprawy. Ponieważ nie jest to pierwsza osoba, którą nurtuje to zagadnienie – choć rzadko kto potrafi ubrać je w tak trafne słowa – postanowiłam uporządkować i spisać poniżej podsumowanie naszej długiej dyskusji.
To, co potocznie ludzie nazywają „uporem”, „złośliwością” czy „sprytem” kuców, w rzeczywistości jest ich największym ewolucyjnym geniuszem. Nasze hucuły to rasy prymitywne[*1], co oznacza, że ich psychika i biologia są oparte na potężnych, czystych atawizmach[*2]. Przez wieki ich rozwój nie został zakłócony sztucznym krzyżowaniem ras[*3] pod kątem ślepego posłuszeństwa człowiekowi. One ukształtowały się w surowych, górskich warunkach, gdzie bezmyślność oznaczała śmierć. Dlatego ich instynkt przetrwania ma bezpośredni, nadrzędny związek z poczuciem własnego bezpieczeństwa i komfortu życia.
Kiedy na konia gorąco- czy pełnokrwistego wsiada spięty uczeń i pociągnie za wodzę, ten koń często skręci, bo ma inną budowę, wyższą reaktywność[*4] i psychicznie ulega presji człowieka, nawet kosztem własnej wygody. U hucuła to tak nie działa. Kuc prymitywny przede wszystkim dba o balans i ekonomię energii[*5]. Jeśli uczeń nagle się spina, sztywnieje i wysyła sprzeczne sygnały, hucuł natychmiast zajmuje się własną równowagą, a nie wykonywaniem chaotycznych poleceń. Jego instynkt mówi mu: „Jeździec panikuje, tracimy stabilność, więc ja przejmuję kontrolę, żebyśmy oboje przeżyli”. Wtedy hucuł po prostu „wyłącza odbiornik” i czeka, aż z góry popłynie jakieś sensowne, spokojne polecenie. Nie zrobi ani kroku w zakręt, dopóki nie dostanie 100% prawidłowych pomocy i – co najważniejsze – ROZLUŹNIENIA w ciele jeźdźca.
Co więcej, przez to, że te konkretne hucuły wyszkoliłam sama i od 12 lat nikt postronny nie psuje ich kodu komunikacji, ta konsekwencja działań jest w nich ugruntowana jeszcze mocniej. One są nauczone czystego, technicznego rzemiosła. One zawsze wymagają dokładnie jednego, niezmiennego wzorca. Nie ma w nich nieprzewidywalności ani humorów. Jeśli zrobisz coś dobrze, one odpowiedzą dobrze. Jeśli się usztywnisz, one się zablokują.
I to jest właśnie największa zaleta dobrego konia-instruktora. One nie tolerują dróg na skróty i bezlitośnie obnażają każdy błąd, ale dzięki temu uczą autentycznego jeździectwa, a nie bycia zwykłym pasażerem. Zresztą... z instruktorem człowiekiem jest dokładnie tak samo. Dobry nauczyciel też musi być stały, przewidywalny i wymagać precyzji, żeby uczeń mógł na nim polegać.
🐴Dziękuję Ci, Weroniko, za tę wczorajszą dyskusję. Takie pytania są najlepszym dowodem na to, że Twoja droga jeździecka opiera się na głębokim zaangażowaniu, ciągłym rozwoju i intuicji, której nie da się wyuczyć mechanicznie – ją trzeba po prostu czuć. Ogromna duma patrzeć, jak rozwijasz się w tak świadomego i myślącego jeźdźca❤️
_____________________
Słowniczek pojęć:
[*1] Rasa prymitywna – rasa zwierząt, która powstała pod silnym wpływem doboru naturalnego w określonych, często surowych warunkach środowiskowych, przy minimalnym udziale człowieka. Cechuje się dużą odpornością, zdrowiem oraz silnie zachowanymi naturalnymi instynktami stadnymi i przetrwania.
[*2] Atawizm – pojawienie się u danego organizmu pierwotnych cech lub zachowań, które występowały u jego odległych, dzikich przodków, a które w toku ewolucji u ras bardziej przekształconych zostały stłumione lub zanikły. U koni prymitywnych atawizmem jest np. bezwzględny priorytet dbałości o własne bezpieczeństwo nad wolą człowieka.
[*3] Krzyżowanie ras – proces parowania osobników należących do różnych ras w celu uzyskania u potomstwa pożądanych, nowych cech (np. większej szybkości, elastyczności ruchu czy uległości). Brak krzyżowania u ras prymitywnych pozwala na zachowanie ich genetycznej i psychicznej surowości oraz stałości zachowań.
[*4] Reaktywność – zdolność układu nerwowego do szybkiego i intensywnego odpowiadania na bodźce zewnętrzne (np. sygnały jeźdźca, dźwięki, ruch). Konie o wysokiej reaktywności reagują natychmiastowo, czasem impulsywnie, podczas gdy konie prymitywne filtrują bodźce przez pryzmat ich sensu i opłacalności.
[*5] Ekonomia energii – biologiczna strategia przetrwania polegająca na maksymalnym oszczędzaniu sił i unikaniu wydatkowania energii na działania, które nie przynoszą korzyści (takie jak ucieczka bez wyraźnego powodu czy bezcelowe bieganie pod usztywnionym jeźdźcem). Koń kierujący się tą zasadą nie wykona ruchu, który narusza jego biomechaniczny komfort lub stabilność.
__________________________
Magdalena Madej
