14/05/2026
🕊️ ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ သေနတ်သံတိတ်ရုံတင် မဟုတ်ဘူး (Johan Galtung ၏ အမြင်)
ငြိမ်းချမ်းရေးအကြောင်း ပြောရင် ကမ္ဘာကျော်ပညာရှင် Johan Galtung ကို ချန်ထားလို့ မရပါဘူး။ သူက အကြမ်းဖက်မှု (Violence) ဆိုတာကို ရေခဲတောင်တစ်ခုလို မြင်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ မျက်စိနဲ့ မြင်နေရတဲ့ ရိုက်နှက်သတ်ဖြတ်မှုတွေဟာ ရေပေါ်မှာ ပေါ်နေတဲ့ အဖျားပိုင်းလေးတင် ဖြစ်ပြီး၊ အောက်ခြေမှာ ပိုမိုနက်ရှိုင်းတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေ ရှိနေပါသေးတယ်။
🔺 ၁။ အကြမ်းဖက်မှု တြိဂံ (The Violence Triangle)
Johan Galtung က အကြမ်းဖက်မှုကို (၃) မျိုး ခွဲခြားပြထားပါတယ် -
တိုက်ရိုက်အကြမ်းဖက်မှု (Direct Violence):
ဒါကတော့ မျက်စိနဲ့ မြင်ရတဲ့ အပိုင်းပါ။ ရိုက်နှက်တာ၊ သတ်ဖြတ်တာ၊ ဆဲဆိုတာနဲ့ စစ်တိုက်တာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ (Physical & Mental Harm)
ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု (Structural Violence):
ဒါကတော့ "စနစ်" ကနေ နှိပ်စက်တာပါ။ လူတစ်စုက အခွင့်အရေးရပြီး၊ လူတစ်စုကတော့ ဘာသာရေး၊ လူမျိုးရေး၊ ဆင်းရဲချမ်းသာကြောင့် ပညာသင်ခွင့်၊ ဆေးကုသခွင့်နဲ့ အလုပ်အကိုင်တွေ ခွဲခြားဆက်ဆံခံရတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု (Cultural Violence):
ဒါက အန္တရာယ်အရှိဆုံး အခြေခံအလွှာပါ။ "ငါတို့ကသာ အမှန်၊ သူတို့ကတော့ အမှား/ရန်သူ" ဆိုတဲ့ မှိုင်းတိုက်မှုတွေ၊ အမုန်းစကား (Hate Speech) တွေနဲ့ အစွန်းရောက်ဝါဒတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအတွေးအခေါ်တွေကနေတစ်ဆင့် အထက်က အကြမ်းဖက်မှုတွေကို "မှန်ကန်တယ်" လို့ ထင်လာအောင် ပုံဖော်ပေးပါတယ်။
🔍 ၂။ ငြိမ်းချမ်းရေး (၂) မျိုး
အကြမ်းဖက်မှု (၃) မျိုး ရှိသလိုပဲ၊ ငြိမ်းချမ်းရေးမှာလည်း (၂) မျိုး ရှိတယ်လို့ သူက ဆိုပါတယ်။
အနုတ်လက္ခဏာ ငြိမ်းချမ်းရေး (Negative Peace):
သေနတ်သံ တိတ်နေရုံသက်သက် အခြေအနေပါ။ စစ်မဖြစ်ပေမဲ့ လူတွေကြားမှာ အမုန်းတရားတွေ၊ မတရားမှုတွေ ရှိနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ (အပေါ်ယံ ငြိမ်းချမ်းရေး)
အပေါင်းလက္ခဏာ ငြိမ်းချမ်းရေး (Positive Peace):
စစ်မဖြစ်ရုံတင်မကဘဲ လူမှုအဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှာ တရားမျှတမှုရှိမယ်၊ အခွင့်အရေး တန်းတူရမယ်၊ အချင်းချင်း ယုံကြည်မှု ရှိမယ်။ ဒါမှသာ ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
💡 ကျွန်တော်တို့ ဘာလုပ်ကြမလဲ?
စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး (Positive Peace) ကို လိုချင်ရင် -
✅ လက်နက်တွေ ချရုံတင် မဟုတ်ဘဲ မတရားတဲ့ စနစ်တွေကို ပြင်ရမယ်။
✅ စိတ်ထဲက အမုန်းတရားနဲ့ အစွန်းရောက်ဝါဒတွေကို ဖယ်ရှားရမယ်။
✅ မတူကွဲပြားမှုတွေကို လက်ခံပြီး လူမှုသဟဇာတဖြစ်ရေး (Social Cohesion) ကို တည်ဆောက်ရမယ်။
"ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ ပန်းတိုင်တစ်ခု မဟုတ်ဘူး၊ လျှောက်လှမ်းရမယ့် လမ်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်တယ်။"
