02/10/2024
Maa d oktober valpreventiemaand.
Vanmorgen als docent en opleider valpreventie belde omroep Gelderland voor een interview.
Het is de week van de valpreventie, en dat lijkt harder nodig dan ooit. Het aantal 65-plussers dat met ernstig letsel door een val werd behandeld op de Spoedeisende hulp, steeg de afgelopen tien jaar met 17 procent. Dat maakten initatiefnemers VeiligheidNL en het ministerie van volksgezondheid, welzijn en sport gisteren bekend, bij de aftrap van de week. Het thema dit jaar: 'Ik sta sterk'.
Een belangrijk doel van de valpreventieweek is het opsporen van zo veel mogelijk ouderen met een verhoogd valrisico. Het gaat dan bijvoorbeeld over mensen die al vaker gevallen zijn of niet veel bewegen, bijvoorbeeld door fysieke ongemakken. Door die mensen de juiste hulp te bieden, hopen de initiatiefnemers het aantal vallen terug te dringen. In 2023 belandden in Nederland maar liefst 112.000 65-plussers op de spoedeisende hulp na een val. Bij driekwart van hen was er sprake van ernstig letsel. Per jaar komen ongeveer 7000 Nederlanders te overlijden door de gevolgen van een val; bijna vier keer zo veel als begin deze eeuw. Dat beeld past in een stijgende lijn die al tien jaar bezig is. Hoewel de vergrijzing zeker bijdraagt aan die trend, verklaart dat niet alles; ook als het hogere aantal ouderen wordt meegewogen, neemt het aantal vallen relatief hard toe. Bovendien, zo benadrukt VeiligheidNL: 'vallen is niet normaal en hoort ook niet bij gezond ouder worden.'
Tijdens de valpreventieweek worden ouderen daarom aangemoedigd om de zogeheten valrisicotest te doen. Met die online test kunnen ze erachter komen of zij een verhoogde kans hebben om te vallen. Behoorlijk veel ouderen hebben zo'n verhoogd valrisico, ook in Gelderland. In de gemeente Culemborg heeft naar schatting maar liefst 52 procent van de 65-plussers een verhoogd valrisico; het meeste van heel Nederland. Ook in Buren, Neder-Betuwe, Scherpenzeel, Rheden en Zevenaar loopt het percentage op tot boven de 40 procent. En zelfs in de Gelderse gemeente waar de minste ouderen een verhoogd valrisico hebben, Nijkerk, is het percentage nog aanzienlijk: 26 procent.
Voor mensen met een verhoogd valrisico worden valpreventietrainingen aangeboden. Daar weet de Maldense Marian Schijf alles van; zij leidt fysiotherapeuten op en geeft valpreventietrainingen door heel Nederland. "Het is fijn dat er vanuit de overheid veel aandacht is voor dit thema", zegt ze. "We merken dat er steeds meer interesse is voor valpreventietrainingen. Dat stelt ons in staat om oefeningen te doen met meer ouderen, maar ook om ze goed te informeren."
Voorlichting en training
De belangrijkste tip? "Bewegen, bewegen, bewegen! Daarmee zorg je ervoor dat je kracht, je oriëntatie, je conditie en je lenigheid op peil blijven, wat de kans op vallen verkleint, en blijf je ook langer zelfstandig", vertelt Schijf. Maar het gaat ook over andere dingen. "We zeggen altijd: je bent niet voor niets gepensioneerd. Probeer om minder dingen tegelijkertijd te doen, zodat je met aandacht en beleid één taak tegelijk uitvoert. Ook besteden we aandacht aan 'ontspullen'. Mensen gaan op latere leeftijd vaak kleiner wonen, maar willen wel al hun spullen meenemen, met als gevolg dat zo'n huis erg vol staat. Dit vergroot de kans op struikelen."
Schijf heeft nog meer tips. "Verlichting is een belangrijk aandachtspunt. 's Nachts in het donker naar het toilet lopen, is geen probleem, totdat je vergeet dat er nog een wasmand op de overloop staat." Ze legt uit dat ook lichamelijke factoren een rol spelen. "Denk eens na over je voeten; heb je bijvoorbeeld wel de juiste schoenen, en houd je ze wel soepel? Ga je minstens één keer per jaar naar de opticien, om te kijken of je nog de juiste bril of lenzen hebt? En denk ook eens aan je gehoor: het kan een struikelblok zijn als je vaak van anderen schrikt omdat je ze niet hoort aankomen." Tot slot kan medicatie een rol spelen, vertelt Schijf, want medicijngebruik kan leiden tot verminderde alertheid of slaperigheid. "En natuurlijk hebben we het ook met mensen over wandelstokken en rollators; zijn die wellicht een goed idee voor iemand?"
Naast voorlichting bestaan de trainingen uit beweegoefeningen. "Dat doen we groepsgewijs, met maximaal twaalf personen tegelijk", vertelt Schijf. "We beginnen altijd met een warming-up, zodat mensen kunnen wennen aan het bewegen en er een beetje van gaan zweten, wat ook gezond is. Daarna besteden we speciale aandacht aan evenwichtsoefeningen. We hebben het dan bijvoorbeeld over het 'zinken'; hoe kan je veilig op een stoel of op een bed gaan zitten?", vertelt Schijf. Mensen die zo'n training maar een spannend idee vinden, hoeven volgens haar niet te vrezen. "De trainingen zijn eigenlijk heel gezellig. We bouwen het rustig op en we gaan uit van wat mensen wél kunnen. Ook gaan we gewoon wel eens naar buiten, zodat de groep samen van de buitenlucht kan genieten. En we sluiten elke training af met een kopje koffie."
