17/09/2023
"Να γίνετε καλοί Έλληνες.. να ακολουθείτε πάντα το δρόμο της Αρετής."
ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΝΑΓΙΔΗΣ ΗΡΩΑΣ
ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΝΑΓΙΔΗΣ : Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΗΡΩΑΣ ΤΗΣ ΑΓΧΟΝΗΣ.
Του γιού του Αριστείδη Παναγίδη
Ο Ανδρέας Παναγίδης απαγχονίστηκε μαζί με τον φίλο και συγχωριανό του Μιχαήλ Κουτσόφτα και τον Στέλιο Μαυρομμάτη, στις 21/9/1956 γιατί μαζί με τον Μιχαήλ Κουτσόφτα και τον Παρασκευά Χοιροπούλη σε επιδρομή στο αεροδρόμιο Λευκωσίας και για αντίποινα για τον απαγχονισμό των Μιχαλάκη Καραολή και Ανδρέα Δημητρίου, σκότωσαν στις 16/5/1956 ένα βρετανό σμηνία.
Ο Ανδρέας Παναγίδης, γεννήθηκε στις 30/1/1934 και ήταν το τέταρτο παιδί του Γρηγόρη και της Δέσποινας Παναγίδη. Είχε τρία αδέλφια, τον Κυριάκο, την Άννα και τη Μαρία.
Είναι άγνωστο πότε εντάχθηκε στην ΕΟΚΑ, πάντως αρκετό καιρό πριν από τη σύλληψή του, σύμφωνα με προφορική μαρτυρία άλλου αγωνιστή συμμετείχε στην προετοιμασία ανατίναξης του αστυνομικού σταθμού Κουτραφα, με το ψευδώνυμο «Μαρίνος». Πριν από την επιχείρηση στο αεροδρόμιο, μαζί με τους φίλους του, Κουτσόφτα και Χοιροπούλη, ύψωναν Ελληνικές σημαίες σε ευκαλύπτους στον ποταμό του χωριού. Σε έλεγχο Άγγλων στρατιωτών στα πράγματά του, όταν εργαζόταν στη ΝΑΑFI, βρέθηκε μια Ελληνική σημαία. Ένας στρατιώτης την ποδοπάτησε, και δημιουργήθηκε επεισόδιο μεταξύ των δύο.
Όπως μας διηγήθηκε η μητέρα μας, την τελευταία μέρα πριν από τη σύλληψή του ήρθε στο σπίτι, με πήρε στα γόνατά του και μου έλεγε «Αριστείδη μου, ο Καραολής και ο Δημητρίου είναι ήρωες γιατί πέθαναν για την Ελευθερία της Κύπρου και την Ένωση με την Ελλάδα. Τί είναι Αριστείδη ο Καραολής και ο Δημητρίου;» Και εγώ του απάντησα «Ήρωες μπαμπά». Και τον ρώτησα : «Θα γίνεις και εσύ ήρωας, μπαμπά;» Και μου απάντησε «Αν το θελήσει ο Θεός, γιε μου. Μόνο, αν το θελήσει ο Θεός.» Οι θύμησες από τον πατέρα μου στις φυλακές είναι ελάχιστες, μπερδεμένες και σαν να είναι μέσα σε ομίχλη. Μόνο σε μια περίπτωση η μνήμη μου είναι πλήρης και λεπτομερής. Λίγες μέρες πριν από τον απαγχονισμό των Ζάκου, Πατάτσου και Μιχαήλ επισκεφτήκαμε, η οικογένεια, τον πατέρα στις Φυλακές. Η μητέρα μου έδωσε κάποια λουλούδια από την αυλή μας για να του τα δώσω. Ο πατέρας μου μού λέει «Όχι σε μένα, πήγαινέ τα στον κύριο απέναντι που θα τον απαγχονίσουν σε λίγες μέρες». Και επειδή εγώ ντρεπόμουν να τα δώσω μόνο σε ένα, τα μοίρασα και στους οκτώ φυλακισμένους της πτέρυγας.
Ακόμη, θυμάμαι σε μια άλλη στιγμή να είμαι στους ώμους του παππού μου και να συνομιλούμε με τρεις ανθρώπους που ήταν σε μια έδρα, υπερυψωμένη. Για πολλά χρόνια πίστευα ότι αυτό ήταν την τελευταία μέρα της ζωής του, ώσπου, κάποτε, κουβεντιάζοντας με μια θεία μου και όταν της το ανέφερα, μου είπε ότι αυτή η εικόνα είναι από την αίθουσα του δικαστηρίου. Θυμάμαι, επίσης, το επεισόδιο της μητέρας μου με μια Αγγλίδα δεσμοφύλακα που δεν με άφηνε να δω τον πατέρα μου την τελευταία μέρα της ζωής του. Οι γονείς του πατέρα μου, άνθρωποι του χωριού και της βιοπάλης, δέχθηκαν με μεγάλη θλίψη και απέραντο πόνο το άκουσμα της θανατικής ποινής. Και οι δυο τους έκλαιγαν γοερά για τον επικείμενο θάνατο του μικρού τους γιου. Και ο πατέρας εκνευρισμένος τους απαγόρευσε να κλαίνε, γιατί θα πέθαινε περήφανος και ηρωικά, και δεν έβλεπε τον λόγο, γιατί με το θάνατό του θα κέρδιζε την αιώνια ζωή και το όνομά του θα ήταν τιμημένο και τα παιδιά του περήφανα γι’ αυτόν.
Όπως διηγόταν ο παππούς μου Γρηγόρης στην τελευταία μας επίσκεψη πριν από τον απαγχονισμό, πηγαίναμε στα κελιά 2-2 άτομα κάθε φορά. Πρώτοι, πήγαμε ο παππούς και εγώ. Ο παππούς σε μια στιγμή έξαρσης, και θέλοντας να δείξει στους Άγγλους ότι δεν τους φοβίζει ο θάνατος, έβγαλε το μαντήλι και λέει στον πατέρα μου «έλα, γιέ μου, να χορέψουμε τον τελευταίο χορό μαζί». Το μαντήλι, όμως δεν χωρούσε να περάσει από το πυκνό συρματόπλεγμα του κελιού και χόρευαν ακουμπώντας τα χέρια στο συρματόπλεγμα. Και ο τετράχρονος Αριστείδης τότε, κτυπούσε τα ποδαράκια του στο πάτωμα και φώναζε «΄Οπααα». Και ο Ανδρέας Παναγίδης του είπε « Χόρεψε, γιε μου, χόρεψε για το τελευταίο μεγάλο ταξίδι του πατέρα σου».
Ο Παναγίδης άφησε στα παιδιά του πολύτιμη κληρονομιά ένα τιμημένο και περήφανο όνομα και παρακαταθήκη την τελευταία επιστολή που μας έστειλε:
“ Να γίνετε καλοί Χριστανοί καΙ καλοί Έλληνες της Κύπρου. Να ακολουθείτε πάντα το δρόμο της Αρετής”.
