26/08/2026
?
*****
በኢትዮጵያ ሕግ መሬት የመንግሥት ነው ወይም መሬት የሕዝብ ነው ብሎ ብቻ መመለስ በቂ አይደለም። ሕገ-መንግሥቱ መሬትን ከባለቤትነት እና ከየመሬት ጥቅም/ይዞታ መብት በመለየት ያደራጃል።
1. የመሬት ባለቤትነት
የኢትዮጵያ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 40(3) በግልጽ ሁኔታ የመሬት ባለቤትነት በመንግሥትና በሕዝቦች ብቻ የተሰጠ ነው።
በሌላ አነጋገር መሬት በግል ሰው እንደ ተንቀሳቃሽ ንብረት የግል ባለቤትነት ሊያዝበት አይችልም።ስለዚህ መልሱ፦ መሬት በሕገ-መንግሥቱ መሠረት የመንግሥትና የሕዝቦች ንብረት ነው።
2. የግለሰብ መብት ምንድነው?
ይህ ግን አንድ ግለሰብ በመሬት ላይ ምንም መብት የለውም ማለት አይደለም።የሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 40(4) እና 40(5) የመሬት አጠቃቀምና ይዞታ መብቶችን ይጠብቃሉ።በተለይ ገበሬዎች በመሬት ላይ የማልማት፣ የመጠቀምና በሕግ የተፈቀደላቸውን የይዞታ መብት የመጠቀም መብት አላቸው።
ስለዚህ ባለቤትነት ማለት ይዞታ የመጠቀም መብት ነው።አንድ ሰው የመሬቱ የግል ባለቤት ባይሆንም በመሬቱ ላይ ጠንካራ ሕጋዊ የይዞታና የአጠቃቀም መብት ሊኖረው ይችላል።
3. መንግሥት የመሬት ባለቤት መሆኑ ምን ማለት ነው?
መንግሥት የመሬት ባለቤት ነው ሲባል መንግሥት እንደ አንድ ግለሰብ መሬቱን በፈለገው መንገድ ይሸጣል ወይም ይወስዳል ማለት አይደለም።የመሬት አስተዳደር ሥልጣን በሕግ የተገደበ ነው። የግለሰቦችን የይዞታ፣ የአጠቃቀምና በመሬቱ ላይ የተገነቡ ንብረቶችን መብቶች ሕጋዊ ሥርዓት ሳይከተል መጣስ አይቻልም።
4. የመሬት ይዞታ መብት ለምን አስፈላጊ ነው?
የሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 40(7) በመሬት ላይ በሕጋዊ መንገድ የተገነቡ ሕንፃዎች፣ ሰብሎች እና ሌሎች በመሬቱ ላይ የተደረጉ ጥረቶች የንብረት መብት ጥበቃ እንዳላቸው ያረጋግጣል።ይህ ማለት መሬቱ በራሱ የግል ባለቤትነት ባይሆንም በመሬቱ ላይ ያለው ሕንፃ፣ ሰብል ወይም ሌላ ሕጋዊ ንብረት የተለየ የንብረት መብት ሊኖረው ይችላል።
5. መሬት ሊሸጥ ይችላል?
በሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 40(3) መሠረት መሬት እንደ የግል ንብረት ተወስዶ መሸጥ፣ መያዝ ወይም ማውረስ አይቻልም።ነገር ግን በመሬት ላይ ያለ ሕጋዊ የይዞታ ወይም የአጠቃቀም መብት በሕግ በተፈቀደ መንገድ ሊተላለፍ ይችላል።ይህንን ልዩነት አለመገንዘብ ብዙ የመሬት ውዝግቦችን ያመጣል።
6. መንግሥት መሬትን ለሕዝብ ሊያስረክብ ይችላል?
አዎ መሬት በመንግሥትና በሕዝቦች ባለቤትነት ሥር ቢሆንም፣ ሕጉ በሚያስቀምጠው ሥርዓት መሠረት ለግለሰቦች የይዞታና የአጠቃቀም መብት ሊሰጥ ይችላል።
#ለምሳሌ፦ አንድ ገበሬ የእርሻ መሬት ይዞ ሊያርስ ይችላል።አንድ ሰው በሕግ በተፈቀደለት የከተማ መሬት ይዞታ ላይ ቤት ሊገነባ ይችላል።የይዞታ መብቱ በሕግ በተፈቀደ መጠን ሊተላለፍ ይችላል።
7. መንግሥት የሰውን የመሬት ይዞታ መብት ሊያስወግድ ይችላል?
➲አዎ ነገር ግን በሕግ የተደነገገውን ሂደት በመከተል ብቻ ነው።
የሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 40(8) መሬት ለሕዝብ ጥቅም ሲፈለግ በሕግ መሠረት የመሬት ይዞታን መንጠቅ እንደሚቻል እና በሚያስፈልገው ጊዜ ተገቢ ካሳ መክፈል እንዳለበት ያስቀምጣል።
ስለዚህ መሬቱ የመንግሥት ነው ስለዚህ መንግሥት ያለ ሕጋዊ ሂደት ሊወስደው ይችላል የሚለው አመለካከት ትክክል አይደለም።
#ምሳሌ፦ አቶ አበበ በሕጋዊ መንገድ የእርሻ መሬት ይዞ ለ20 ዓመታት እያረሰ ነው።መሬቱ በሕገ-መንግሥቱ መሠረት የግለሰቡ የግል ባለቤትነት ባይሆንም አቶ አበበ በመሬቱ ላይ ሕጋዊ የይዞታና የአጠቃቀም መብት አለው።
ከዚያም መንግሥት አካባቢውን ለሕዝብ ጥቅም ለሚውል ፕሮጀክ
