29/05/2026
De meesten van ons kennen de overlevingsreacties van vechten, vluchten en bevriezen.
Maar er bestaat nog een vierde reactie die veel minder zichtbaar is en daardoor ook minder herkend wordt: ‘volgen’
In de traumawereld wordt dit ook wel de ‘fawn response’ genoemd.
Jan Bommerez noemt het de ‘bambi-reflex’.
In mijn derde boek: OverEgo meets MeaCulpa beschrijf ik deze vier overlevingsmechanismen uitgebreid: vechten, vluchten, bevriezen en volgen.
Vooral dat laatste mechanisme zie je terug binnen destructieve relaties en relaties waarin langdurige spanning, afhankelijkheid of verslaving aanwezig is.
Bij het volg-overlevingsmechanisme leert iemand zichzelf aanpassen aan de ander om conflicten, afwijzing, spanning of emotionele onveiligheid te vermijden.
Het gaat dan niet om vriendelijk of zorgzaam zijn vanuit vrije keuze, maar om een diep ingesleten manier van overleven.
Mensen die in dit patroon terechtkomen krijgen onder andere hiermee te maken:
* stemmen zich voortdurend af op de behoeften van anderen,
* vinden het moeilijk om hun eigen gevoelens uit te spreken,
* hebben moeite met grenzen stellen,
* voelen zich snel verantwoordelijk voor anderen,
* cijferen zichzelf weg,
* en raken onzeker tegenover dominante of emotioneel onvoorspelbare mensen.
Ook boosheid raakt vaak onderdrukt of bevroren.
Niet omdat die er niet is, maar omdat iemand geleerd heeft dat aanpassen veiliger is dan confronteren.
Wat veel mensen niet begrijpen, is dat dit mechanisme zo sterk kan worden dat iemand zichzelf langzaam steeds verder kwijtraakt.
De hulpvraag die daar vaak uit voortkomt is:
‘Ik herken mezelf niet meer.’
‘Waar ben ik gebleven?’
‘Waarom ben ik zo geworden?’
Dat zijn vragen die ik vaak hoor bij mensen die langdurig hebben geleefd in stressvolle, destructieve of verslavingsgevoelige relaties.
Ze zijn zo gewend geraakt aan volgen, aanpassen, rekening houden, sussen en overleven, dat ze het contact met hun eigen behoeften, gevoelens en grenzen verliezen.
Wat ooit een slimme overlevingsstrategie was, wordt later vaak een gevangenis waarin iemand zichzelf niet meer terugvindt.
Herstel betekent dan niet alleen leren grenzen stellen, maar vooral opnieuw leren voelen:
Wat wil ík?
Wat voel ík?
Waar stopt de ander en waar begin ik?
En hoe kom ik terug bij mezelf?
*Mijn drie boeken zijn te bestellen op alle online kanalen en bij uitgeverij Leessst.