16/04/2018
ALYSE
Ajax beleefde in Eindhoven de ultieme vernedering en daarmee een symbolisch slotstuk van een dramatisch voetbaljaar. Opnieuw chagrijn en teleurstelling in Amsterdam, wederom een seizoen zonder prijs. Structureel wanbeleid heerst in de hoofdstad, maar wie grijpt er in?
BEKIJK OOK DE CLUBCOLLECTIE:
AJAX
Naar de complete collectie
De totale ontmaskering. In negentig minuten tijd kwam een inktzwart en dramatisch voetbalseizoen van Ajax afgelopen zondag in Eindhoven aan het oppervlak. Uitgerekend in de kampioenswedstrijd van PSV, na een week waarin alles en iedereen in Amsterdam zich bezig hield met spierballentaal. Het bleef bij woorden. Op het moment dat de bal rolde, straalde Ajax bovenal hopeloosheid uit. Alweer. Het is al lang niet meer een incident. De volle bankrekening ten spijt, de sportieve armoede heeft van de club een kwetsbaar en dolend geheel gemaakt. Ajax zit vastgeroest in zijn eigen vicieuze cirkel, vol machtsspelletjes, met als rode draad dat er van een succesvolle koers of een visie met perspectief al geruime tijd geen sprake meer is.
ZWALKENDE ALGEMEEN DIRECTEUR
Daar stond hij dan, op een lenteavond in Amsterdam. Enkele uren eerder had Edwin van der Sar in Eindhoven vanaf de tribune de wanvertoning van Ajax aanschouwd. Eenmaal terug in de hoofdstad stond een grote groep supporters klaar om tekst en uitleg te eisen. Eerst van de spelers, op het moment dat zij bij de Johan Cruijff Arena terugkeerden en vervolgens van Van der Sar zelf. De algemeen directeur dook allerminst weg en stond de fans te woord, maar tot hoopvolle antwoorden kwam het niet. Dat kon ook niet. Daarvoor is er te veel gebeurd, daarvoor heeft Van der Sar te weinig krediet meer.
Onder leiding van Van der Sar als algemeen directeur is de interne chaos een vast gegeven. Krachtig en machtig leiderschap werd gevraagd, maar daarvoor liet de voormalige topkeeper zich te veel leiden door zijn directe omgeving. Met een zwalkende en dolende houding tot gevolg. De trainerscarrousel stond symbool voor het matige leiderschap. Eerst koos hij voor cultuurbewaker Bergkamp, en joeg hij daarmee Peter Bosz weg, waarna hij voor Marcel Keizer ging. Tot afkeuring van Marc Overmars, die er een ordinaire machtsstrijd van maakte om Keizer in te ruilen voor zijn favoriet Erik ten Hag.
Het slachtofferen van Keizer zorgde zowel binnen als buiten de club, en vooral binnen de spelersgroep, voor onbegrip. Het toonde bovenal een schrijnend gebrek aan empathisch vermogen van zowel Van der Sar als Overmars aan. Na het dramatische leed van Abdelhak Nouri werd Keizer niet de tijd gegund om de ploeg naar zijn hand te zetten. Overmars greep de macht en bond zowel Van der Sar als de raad van commissarissen om zijn vingers. Diep van binnen zal Van der Sar spijt hebben dat hij zich liet overtuigen door de directeur spelerszaken.
Het bleef echter niet alleen bij Keizer. Met hem werden ook direct Dennis Bergkamp en Hennie Spijkerman de wacht aangezegd. Een rigoureuze U-turn, veelzeggend voor het hap-snap-beleid in de hoofdstad. Het zorgde overal, niet in de laatste plaats in huize Bosz, voor verbaasde blikken. Hij moest in juni weg bij Ajax omdat hij van Bergkamp af wilde in zijn staf en vond dat er moest worden doorgeselecteerd in het belang van Ajax. Dat was ondenkbaar volgens Van der Sar, want Bergkamp was dé cultuurbewaker, maar enkele maanden later was dat plotseling niet meer aan de orde. Veelzeggend dat vervolgens niemand binnen Ajax de rechtszaak, die Bergkamp aanspande tegen zijn ontslag, oppakte. Daardoor ligt de zaak nog altijd stil en krijgt de voormalige cultuurbewaker nog maandelijks keurig uitbetaald.
In januari kreeg Van der Sar in Portugal tijdens het trainingskamp wat flair terug. Hij had eindelijk een einde gemaakt aan het kibbelende technisch hart, een gedrocht dat al jarenlang niet normaal functioneerde, en met Ten Hag ging hij van de ommekeer uit. ‘Als de progressie uitblijft, moet ook ik in de spiegel kijken’, verwoordde Van der Sar de opvallende switch naar de derde trainer in een half jaar tijd.
Keizer vertrok met vijf punten achterstand, onder de moeilijkst denkbare omstandigheden in de clubgeschiedenis. PSV werd afgelopen zondag landskampioen door Ajax op tien punten achterstand te zetten. Een verdubbeling. Maar dat niet alleen: het spel van Ajax toonde sinds de trainerswissel totaal geen progressie, als team liet Ajax geen stijgende lijn zien, ook individueel is het niet beter geworden en, niet onbelangrijk in Amsterdam, is de amusementswaarde tot ver onder het vriespunt gedaald. De terechte vraag die rest: wanneer komt Van der Sar zijn woorden na en kijkt hij kritisch in de spiegel?
FALENDE TECHNISCH DIRECTEUR
Als Van der Sar kritisch in de spiegel kijkt, kan Marc Overmars niet achterblijven. Als directeur spelerszaken slaagt hij er alweer vier jaar niet in om een selectie samen te stellen die goed genoeg is om een prijs te pakken. Overmars wordt geroemd om zijn verkopende kwaliteiten en zijn handelsgeest, maar dat blijkt onvoldoende om sportief succesvol te zijn. Overmars doet het als financieel beleidsbepaler prima, maar als sportief beleidsbepaler zeer zwak. Op dat laatste vlak is hij in de afgelopen jaren keer op keer afgetroefd door Marcel Brands en Martin van Geel. Twee technisch directeuren die veel minder geld te besteden hebben, maar wel een prijs in de lucht konden houden. Als voetbaltechnische man toont het rapport voor Overmars een onvoldoende en is er allerminst sprake van een incident.
Ajax verkocht, verkoopt en zal altijd de beste spelers verkopen. Het gaat erom hoe de clubleiding, en daar ligt de taak van een technisch directeur, dat weet op te vangen. Het warrige spelersbeleid is al jarenlang een vast gegeven in de hoofdstad. Of het nou de spitspositie, de aanvallende vleugels of de backposities betreft: telkens overheerst de twijfel en uiteindelijk de teleurstelling dat Ajax niet krachtig en adequaat handelt op de transfermarkt.
Ook dit seizoen is het lijstje vol gebreken, met onder meer de klucht rond Amin Younes, het langdurig vastleggen van Siem de Jong en het aantrekken van Luis Manuel Orejuela. Natuurlijk was Nicolás Tagliafico een voltreffer, maar als Ajax daadwerkelijk weer de beste wil zijn, moet een dergelijke aankoop de regel en niet langer de uitzondering zijn. Dat is het wel, en geeft indirect de status van de club op de transfermarkt aan. Het lukt Overmars maar niet om een ideale balans in de selectie te krijgen, waarmee niet de hiaten maar een gewenste mix de overhand heeft.
Vorig jaar begin juni was Overmars gepikeerd dat Ajax voor Bergkamp, en daarmee niet voor Bosz koos. Gekrenkt wist hij het in een paar maanden tijd alsnog om te draaien. Bij het vertrek van Bosz en de aanstelling van Keizer kreeg de gepikeerde Overmars nog te horen dat hij over het spelersbeleid ging en niet over de trainerspositie. Dat bleek geen structurele visie van de club. Overmars liet Keizer opzichtig bungelen en wilde hem al in september weg hebben. Uiteindelijk wist de technisch directeur niet hoe snel hij na de bekernederlaag tegen FC Twente het oordeel moest vellen. Overmars had in het verleden Ten Hag naar Go Ahead Eagles gehaald en was opnieuw de grote roerganger achter de komst van de trainer. Tot op heden is het nog geen succesvolle keuze gebleken, waarbij de inbreng in de trainerspositie aansluit bij de handelswijze van Overmars in het aankopen van spelers. Er zitten zeker weleens positieve punten tussen, zoals bij elke technisch directeur, maar onderaan de streep overheersen te veel missers.
HOOGMOEDIGE HOOFDTRAINER
Vorige week zaten de eerste honderd dagen van Erik ten Hag als hoofdtrainer van Ajax erop. De trainer maakte nog hoopvol de som op, maar dat gevoel is vanuit de achterban en een groot deel binnen de club niet wederzijds. In alles lijkt het erop dat Ten Hag de klus heeft onderschat. Bij FC Utrecht was hij de gevierde trainer, die de hele club naar zijn hand kon zetten. In Amsterdam is er van een zichtbare chemie tussen trainer, club en spelers nog nauwelijks sprake.
En zoals zo vaak op De Toekomst is er weer sprake van zeer uiteenlopende inzichten. Onlangs kwam dit nog tot uiting na de interlandperiode. Ten Hag wilde zo snel mogelijk weer met de spelersgroep aan de slag, maar inspanningsfysioloog Bjorn Rekelhof had de groep nog een extra dag vrij gegeven. Gevolg was dat onder meer Matthijs de Ligt en Justin Kluivert het vliegtuig naar Barcelona namen, wat weer tot irritatie leidde bij Ten Hag. Maar ook binnen de club en de spelersgroep worden de keuzes van Ten Hag betwist. Het slachtofferen van aanvoerder Joël Veltman als rechtsback, om hem tegen FC Groningen opeens als centrale verdediger de voorkeur te geven boven Maximilian Wöber zorgde bijvoorbeeld voor onrust, net zoals de manier van trainen en spelen nog niet op de gewenste steun kan rekenen.
Tegelijkertijd sprak Ten Hag vanaf de eerste dag over het kampioenschap als missie. Hij slaagde er echter geen seconde in om de achterstand kleiner te laten worden. Integendeel. Als excuses kan hij terecht aanvoeren dat hij slechts twee weken de tijd had in januari tot de competitie weer werd hervat en zodoende geen normale voorbereiding had om zijn stempel op de ploeg te drukken. Dat klopt zeker, maar die voorbereiding had voorganger Keizer al helemaal niet. Al in zijn eerste trainingsweek vond het drama met Nouri plaats, waardoor voetbal lange tijd slechts een bijzaak was in de selectie. Op het moment dat Overmars de macht naar zich toetrok en met Van der Sar de trainerswissel toepaste, had Ajax nog de contouren van een team. Met lede ogen moest Ten Hag toezien hoe PSV als team kampioen werd, en Ajax als een groep losse individuen fungeerde in Eindhoven.
Ten Hag sprak vooraf nog hoogmoedig over het gegeven dat PSV angst zou hebben voor Ajax. Om na afloop de conclusie te trekken dat vooral de jonge spelers het pijnlijk lieten afweten. Wat voor Ten Hag pleit is dat hij geen concessies doet aan zijn werkwijze. Zijn aanpak is niet anders dan dat hij hanteerde bij Go Ahead Eagles, Bayern München II of FC Utrecht. Alleen waar zijn visie in de Domstad nog terug was te zien op het veld, is dat bij Ajax slechts sporadisch zichtbaar. Ten Hag werkte als hoofdtrainer bij clubs van een heel ander statuur en onder andere omstandigheden dan bij Ajax. Hij is opgegroeid in een totaal andere omgeving en leert nu de ongeschreven wetten en regels van Amsterdam kennen.
Van een goede match is nog geen sprake, waardoor de tussenbalans voor hem na zijn eerste honderd dagen negatief uitvalt. De vraag is terecht waarom hij er tussentijds is ingestapt en daarmee zijn eigen afbreukrisico creëerde? Ten Hag begint in juni aan zijn eerste volledige seizoen in Amsterdam met een flinke achterstand en beperkt krediet.
RVC-KLIEKJE
Een topclub wil heersen op alle vlakken, domineren en prijzen pakken. Alleen het beste is genoeg. Bij Ajax lijkt deze insteek al langere tijd niet aan de orde. Kliekjes en onderlinge lijntjes winnen het van een topsportklimaat. De cruciale vraag de komende tijd is of Ajax genoegen neemt met de huidige zwalkende koers of het allerbeste nastreeft. Na alle ingrepen in de technische staf is het ongeloofwaardig om nu alweer een trainer te slachtofferen. Daarmee wordt het diepere probleem ook niet aangepakt. Toch blijft het de vraag wie moet ingrijpen bij Ajax?
De club is een wespennest zonder natuurlijke autoriteit. De raad van commissarissen bestaat uit leden die verknocht zijn aan hun zetel en bovenal geen enkel voetballend vermogen bezitten. Binnenkort zal Danny Blind dit onderdeel moeten gaan waarborgen in de rvc, maar de schade is al geleden. De rvc had een jaar geleden het nakijken, nadat het pas in de laatste fase was geïnformeerd door Van der Sar over de onrust binnen de technische staf van het eerste elftal. Ingrijpen was te laat, waarna de rvc bij Keizer wel vooraan stond om het vernietigende oordeel te vellen, beïnvloed door Overmars. Met misplaatste arrogantie kwam dit eind december nog tot uiting, toen rvc-leden een paar dagen na het ontslag van Keizer lieten weten dat alleen het kampioenschap telde en dat met deze ingreep wel zou lukken.
De rvc en ook de bij Ajax machtige bestuursraad functioneert uit ijdelheid, eigen belang en onder invloed van vriendjespolitiek. Met Blind binnenkort als voetbalman in het controlerend orgaan, is het de vraag of hij al direct harde maatregelen durft te nemen en de bezem door de falende machthebbers durft te halen? De vraag stellen, is hem beantwoorden.
KWETSBARE SPELERSGROEP
Totale chaos en wanbeleid in de clubleiding heeft altijd invloed op de prestaties op het veld. Maar dat niet alleen. Na één trainingsweek kreeg de spelersgroep een mokerslag te verwerken. Nog altijd is het leed rond Abdelhak Nouri nooit als excuses gebruikt. Maar de impact is nog altijd heel groot. Dat de buitenwereld dit niet op waarde kan inschatten, wordt door de spelers geaccepteerd. Ze konden het echter totaal niet begrijpen dat de clubleiding dit niet inzag en Keizer slachtofferde. Een beslissing waar geen enkele speler begrip voor kon opbrengen. Wat restte was een seizoen waarin de spelers met zichzelf worstelden en de wisselvalligheid heerste. Zowel het individu als het team is niet beter geworden. Een pijnlijke, maar alleszeggende conclusie van een verloren voetbaljaar.
De vraag is: hoe nu verder? Accepteert de rvc dat Ajax financieel de beste is, maar sportief de vaste nummer twee van het land? Wijzen naar het perspectief voor komend seizoen zal voor veel twijfels zorgen. Los van de overtuiging dat Ten Hag komend seizoen wel weet te imponeren, zullen de beste spelers zoals elk jaar vertrekken. Andre Onana en Hakim Ziyech hebben intern hun transferwens al duidelijk kenbaar gemaakt. Ook Joël Veltman denkt na over een vertrek. Matthijs de Ligt is nu al het onderwerp van de scoutingsoverleggen bij de grootste Europese clubs, terwijl ook Justin Kluivert nog altijd niet bijtekent en zo mogelijk Amsterdam achter zich laat. Al sinds november hoopt Ajax op zijn handtekening, maar met de dag lijkt die kans kleiner te worden. Doorselecteren in de spelersgroep is noodzakelijk. Ajax zal weer grondig gerenoveerd moeten worden, maar dat moet gebeuren met een leiding, met een dolende algemeen directeur en een sportief falende technisch directeur, die keer op keer aantoonbare fouten maken.
Wijzen naar een lange voorbereiding waarin Ten Hag het team naar zijn hand kan zetten, gaat alweer niet op. Door de voorronde van de Champions League zal het opnieuw een race tegen de klok worden. Zo zullen Lasse Schöne en mogelijk Kasper Dolberg (Denemarken) en zeker Nicolás Tagliafico (Argentinië) door het WK pas aan hun voorbereiding beginnen als Ajax al bijna moet spelen in de voorronde van het miljoenenbal. En zo begint alles weer in juni van voren af aan, zoals dit in de afgelopen vier jaar het geval was. Met grotendeels telkens weer hetzelfde script, gevolgd door de kansloze vicieuze cirkel. In Rotterdam en Eindhoven worden de prijzen verdeeld. In Amsterdam heerst vriendjespolitiek, list, bedrog, maar bovenal bestuurlijke onkunde en sportieve onmacht
