Czoromaj. Tradycyjne praktyki fizyczne, gry i sporty Słowian

07/06/2026

Place zabaw z nawierzchnią gumową pozbawiają dzieci również gier, w których niezbędna jest umiejętność wykonania fikołka (przewrotu) lub gwałtownego zwrotu z upadkiem, a także w których wymagane jest bezpieczne, miękkie lądowanie na kolano podczas zakręcania.

Wiele tradycyjnych gier na Orliku straci część swoich atrakcyjnych cech. Choć akurat gra Czoromaj może być rozegrana bez kopywania dołków na tym samym Orliku lub w szkolnej sali gimnastycznej.

W fińskich przedszkolach zamieniono sterylne, gumowe nawierzchnie na żywą ziemię – leśną glebę, trawę, mech, rośliny. Posadzono leśne drzewa i krzewy.
Zwykłe podwórko stało się małym ekosystemem. Co się stało?

Już po 28 dniach u dzieci bawiących się w tych mini-lasach zaobserwowano zmiany w układzie odpornościowym. Po roku – zdrowsze odpowiedzi immunologiczne i znacząco mniej szkodliwych bakterii na skórze.

Stoi za tym tzw. hipoteza bioróżnorodności – jedno z ważniejszych odkryć współczesnej immunologii. Jej sedno jest proste: nasze środowisko jest za czyste. Dzieci dorastają odizolowane od mikroorganizmów, z którymi przez miliony lat żyliśmy w symbiozie. Układ odpornościowy, który nie ma z czym "ćwiczyć" – nie uczy się właściwie reagować.

Błoto nie jest problemem. Jego brak – może nim być.

❤ "Jak zrozumieć małe dziecko" – naturalny rozwój i potrzeby dziecka. Link do książki znajdziecie w komentarzu.

(Sinkkonen, A. i in. (2020). Biodiversity intervention enhances immune regulation and health-associated commensal microbiota among daycare children.Science Advances, vol. 6, nr 42.)

11/02/2026

Niestety nasi obserwatorzy i goście strony nie podzielili się swoimi preferencjami dotyczącymi nazwy gry dla projektu w Polsce.

Gra ta była znana jako Czoromaj, Świnka lub Browar w Polsce oraz Świnka, Browar, Kozioł, Gyniac-wowki czy Masła na Białorusi. Polskie dzieci i młodzież grały według tych samych zasad, co ich białoruscy rówieśnicy.

Stale aktualizujemy listę narodów, które grały w grę z wykorzystaniem drewnianych kijów i piłki na okrągłym boisku z wykopanymi na obwodzie dołkami. Gra typu Czoromaj jest znana wśród 19 współczesnych narodów Europy, z których 10 to Słowianie.

Może zainteresuje Was fakt, że pierwszy polski opis zasad tej gry pochodzi już z 1831 r. Opis gry Czoromaj opublikowano w pracach polskich autorów: Łukasza Gołębiowskiego w 1831 roku, Oskara Kolberga – 1867, Karola Kozłowskiego – 1869, Adolfa Pleszczyńskiego – 1889, Edmunda Cenara – 1901, Zygmunta Glogera – 1912, Eugeniusza Piaseckiego – 1916, Walerjana Sikorskiego – 1923, Józefa Chałasińskiego – 1938.

Różne wersje i zasady gry w oparciu o białoruski materiał opisały: Mitrofan Downar-Zapolski – 1891, Nikolaj Nikiforowski – 1897, Paweł Demidowicz – 1898, Paweł Szejn – 1902, Uładysłaŭ Kazłoŭščyk – 1928, a także Jakow Wilkin – 1969, Franciszek Sielicki – 1983, Aleś Łozka – 1996.

Z najnowszych publikacji polecamy książkę dr. Krzysztofa Piecha pt. „Tradycyjne zabawy i gry południowego Podlasia” (Filia AWF J. Piłsudskiego w Białej Podlaskiej, 2019). Co ciekawe, wywiad przeprowadzony przez dr. Piecha w 2024 r. z informatorem urodzonym w 1951 zawierał informacje o grze w Guce. Gra ta opiera się na takich samych zasadach jak Czoromaj.

Gra była popularna na Białorusi i w Polsce jeszcze w czasach międzywojennych. Ostatnie świadectwa jej uprawiania na Białorusi datuje się na lata 50. XX wieku, natomiast w Polsce – na lata 60.

Dlatego wierzymy, że wciąż istnieje niewielka szansa na odnalezienie ciągłości tradycji i wpisanie tego sportu na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Przyjaciele z Warmii, Mazur i Ostródy – czas zacząć przygotowania do wiosennych rozgrywek! Wiosna tuż za rogiem.