Jolanda Vonkeman

31/01/2026

Renaissance · Episode

17/01/2026

Mijn Ster
(Zoek de verschillen met de originele Rider-Waite Ster kaart)

De taal van het onbewuste

In het vierde jaar van de opleiding Jungiaanse psychologie verdiepen we ons in de symboliek van de tarot. Wat is de oorsprong van de oer beelden die veelvuldig terug komen in het Rider-Waite tarot deck.
Het Rider-Waite tarotdeck werd in 1909/1910 gepubliceerd in Londen en ontstond uit de samenwerking tussen mysticus Arthur Edward Waite en kunstenaar Pamela Colman Smith. Waite zag tarot als een symbolisch systeem dat innerlijke en spirituele processen zichtbaar maakt, geworteld in westerse mystiek en archetypische beeldtaal. De beslissende vernieuwing kwam van Pamela Colman Smith, die alle kaarten — inclusief de kaarten van de kleine Arcana — voorzag van verhalende, psychologisch geladen beelden. Daarmee werd tarot niet langer alleen een abstract esoterisch systeem, maar een visuele taal van het onbewuste. Het Rider-Waite-Smith deck groeide uit tot het meest invloedrijke tarotdeck ter wereld.

Kaarten komen tot leven

Voor mijn opleiding gebruikte ik het tarotdeck van Waite eigenlijk nooit. Er zijn zoveel andere decks met uiteenlopende, vaak prachtige en meer aansprekende illustraties. Inmiddels, een les of negen verder, is dit het enige deck dat ik op dit moment gebruik. Ik heb er zelfs een tweede bij aangeschaft om met meerdere lagen te kunnen werken. Ik ben de symbolische taal in deze kaarten enorm gaan waarderen. Vaak spreken ze je aan op een onbewust niveau, zonder dat je meteen begrijpt waar dat precies vandaan komt. Door dieper te duiken in de oeroude betekenislagen — waarin duizenden jaren geschiedenis verborg ligt — komen de kaarten steeds meer tot leven.

Rust en balans

De laatste weken komt steeds opnieuw De Ster tevoorschijn. In de lessen behandelen we de symboliek van deze kaart vanuit geschiedenis en mythologie. Daarover schrijf ik in het verhaal op mijn persoonlijke Facebookpagina.
De boom op de kaart staat voor stabiliteit. In tegenstelling tot de zuilen op veel andere kaarten leeft een boom: hij kan meebewegen. In de boom zit een ibis, symbool van de moedergodin — veiligheid, geborgenheid en overvloed. Op de achtergrond is De Ster aanwezig als symbool van wijsheid en het innerlijke verwerkingsproces. Deze kaart verschijnt vaak na een periode van diep schaduwwerk en belooft rust en balans.

Nog meer symboliek

De vrouw op de kaart staat met één voet op het land en één voet in het water. Ze giet water op de aarde en laat water terugvloeien in de vijver: psychische energie die in beweging is. In deze fase is het belangrijk te accepteren dat je niet alles kunt beheersen. Sommige dingen móeten terugvloeien naar het onbewuste. Dat is een normaal en gezond proces. Je kunt niet alles zelf veranderen, er is maar een deel voor jou. De maskers zijn af. Beslissingen worden genomen vanuit een grotere puurheid.
Nog veel meer symboliek is in deze kaart te vinden. Het archetype dat ermee verbonden is hoop. De ster op de kaart heeft acht punten; acht wordt vaak gezien als het getal van overwinning. Zeven kleinere sterren omringen de grote ster. Isis, godin van de sterren, had op aarde zeven orakelpriesteressen, ook wel de zeven zuilen van wijsheid genoemd. Vogels symboliseren de verbinding tussen hemel en aarde en werden vaak gezien als boodschappers — zoals bijvoorbeeld de duif van Noach.

Hoop, levensoptimisme en vertrouwen in de toekomst

De boodschap van deze kaart: de grote kracht van de mens ligt in zijn hoop. Vertrouw op je toekomst. Vertrouw op de wijze voorzienigheid. Volgens de traditie wordt deze kaart beschouwd als een beschermende kaart. Er wordt meer dan voldoende voor ons gezorgd, zichtbaar in het uitgieten van de kruiken. Het water dat op de aarde stroomt maakt haar vruchtbaar. Het water dat terugvloeit in het water staat voor overvloed en een volheid van energie die ons vanuit de oneindigheid van de hemel bereikt (Hajo Banzhaf).
Het zijn tijden van hoop, levensoptimisme en vertrouwen in de toekomst. Activiteiten die onder deze kaart worden begonnen, hebben vaak een grote impact. Ontmoetingen, nieuwe vriendschappen en relaties staan ‘onder een gelukkig gesternte’. Tegelijk brengen deze ervaringen het besef dat je slechts een deel bent van een immens groter geheel — inzicht in de wijsheid van kosmische wetten.

Creativiteit als brug

Voor Jung was creativiteit een innerlijk proces waarin je het onbewuste aan het woord laat komen. Hij zag creatieve verbeelding als een brug tussen het bewuste ego en diepere lagen van de psyche. In het creatieve proces krijgt dat wat nog geen woorden heeft zoals beelden, gevoelens, archetypische thema’s, gelegenheid om zich te tonen. Creativiteit werkt volgens Jung zelfregulerend en helend. Door beelden vorm te geven ontstaat er beweging in de psyche. Doordat de maker zich gewoon laat leiden door wat zich aandient. Dit is wat Jung ook wel een vorm van actieve imaginatie noemde. Het bewust in dialoog gaan met innerlijke beelden.

Ik mag voelen wat deze kaart met mij doet

Voor mijn opleiding besluit ik de opdracht om een tarotkaart die mij aanspreekt creatief uit te werken. Het uitgangspunt is een kaart uit het Rider-Waite tarot. Ik mag voelen wat de kaart met mij doet. Waar wil ik iets toevoegen? Wat mag groter worden, wat wil veranderen? De Ster dient zich de laatste tijd zo vaak aan dat ik er niet omheen kan met deze kaart te werken. De kaart laat ik op me inwerken. In plaats van één verschijnen er drie ibissen, twee ervan vliegen met veel energie omhoog. De boom mag groter, met diepe wortels, die zich als een baarmoeder om één van de kruiken vormen. Meer bloemen in het gras. Ineens weet ik het, het zijn sleutelbloemen. Ik voeg kleine dieren toe: vlinders, libelles (waarvan één met ogen in haar vleugels), een vis, een slak, een lieveheersbeestje. Aan de waterkant verschijnen irissen. De lucht vult zich met duizenden sterren. Zelfs de berg verandert van vorm. Het haar van de vrouw bijna lichtgevend en op de kruiken verschijnen vruchtbaarheidssymbolen. Het ontstaat terwijl ik er mee bezig ben. Het er mee bezig zijn doet iets met me.

Maar daarover een volgende keer meer. Dan ga ik verder in op de symboliek die ik zelf heb toegevoegd. Wíllen deze beelden me iets vertellen? En zo ja, wat hebben ze me dan te zeggen?

Foto: de eerste kaart van mijn eigen tarot deck? Wie weet 🙂 ©️jolandavonkeman

08/01/2026

‘Ons bewustzijn schept immers niet zichzelf, maar het borrelt op uit een onbekende diepte. Het ontwaakt geleidelijk aan in het kind, en het ontwaakt iedere morgen uit de diepte van de slaap vanuit een onbewuste toestand. Het is als het kind, dat dagelijks uit de moederlijke oergrond van het onbewuste wordt geboren.’

Carl Jung

Art: Gustav Klimt, mother and child (detail)

06/01/2026

Carl Jung over bewustzijn:

‘wanneer je er over nadenkt wat het bewustzijn eigenlijk is, dan kom je diep onder de indruk van het hoogst wonderlijke feit dat van een gebeurtenis, die in de kosmos plaatsvindt, tegelijk een innerlijk beeld opgeroepen wordt; dat ze als het ware eveneens innerlijk plaatsvindt, dat wil zeggen bewust wordt.’

Afbeelding: Carl Jung - Het rode boek

23/12/2025

Transpersoonlijke ontwikkeling

Een citaat.

‘Het is onthullend te beseffen hoe conditionering ten aanzien van het tegengestelde geslacht, evenals wijzen van zien of reageren die geërfd zijn uit collectieve herinneringen, de kwaliteit van relaties beïnvloeden. Ze hebben ook hun weerslag op je vermogen om te zien hoe je de gezonde aspecten tot uiting kunt brengen die doorgaans worden toegeschreven aan het tegengestelde geslacht.

Het is ter completering van je potentieel en je persoonlijkheid ook nuttig de kwaliteiten van het andere geslacht in jezelf te ontwikkelen.

De relatie tussen het innerlijk mannelijke en vrouwelijke in je psyche leidt tot individuatie. Als je eenmaal in staat bent droombeelden te herkennen die Schaduwaspecten van je persoonlijkheid vertegenwoordigen, kun je je ook concentreren op tegengeslachtelijke van je persoonlijkheid, je onzichtbare partners.

Naarmate je al deze innerlijke aspecten van je psyche integreert, voen je je groeien en veranderen. Als je de diverse aspecten van je psyche kunt herkennen, begrijpen, accepteren en verwerken, dan begrijp en accepteer je jezelf. De sensatie die de verandering door integratie geeft maakt een creatieve energie stroom vrij die de mogelijkheid tot transpersoonlijke ontwikkeling opent.’

Uit: Nachtvleugels, Creatief werken met dromen vanuit je ziel. Sally J. Nelson

Wat is dat eigenlijk? Transpersoonlijke ontwikkeling. Binnen de Jungiaanse psychologie betekent ‘transpersoonlijk’ dat de psyche niet ophoudt bij het persoonlijke ego en de persoonlijke biografie. Naast het persoonlijke onbewuste bestaat er het collectieve onbewuste: een veld van archetypen, oerbeelden en krachten die groter zijn dan jij als individu, maar zich wél via jou uitdrukken.

Transpersoonlijke ontwikkeling verwijst dan naar:

*het leren luisteren naar lagen van de psyche die niet ‘van jou’ zijn, maar die wel in je aanwezig zijn, die je als het ware bewonen

*het in relatie treden met archetypische (oer) krachten (zoals de Schaduw, Anima/Animus, de Oude Wijze, het Zelf)

*het verschuiven van een egocentrisch perspectief “wat betekent dit voor mij?” naar een zielsperspectief “wat wil zich via mij tonen?”

Belangrijk! Bij Jung blijft dit altijd geaard in het individu. Het ego wordt zeker niet opgeheven, maar het wordt in dienst gesteld van iets groters, het Zelf.

In het boek Nachtvleugels krijgt transpersoonlijke ontwikkeling een ervaringsgerichte en creatieve invulling. Het boek nodigt je uit om dromen te duiden, door ze te laten werken via beeld, beweging, schrijven, rituelen.

Het boek zegt hiermee:

*dat dromen meer zijn dan persoonlijke verwerkingen

*dat ze poorten zijn naar een zielsdimensie waarin beelden spreken namens een groter geheel

*dat je je niet ontwikkelt door dromen onder controle te willen krijgen, maar eerder door drager te worden van betekenis

Transpersoonlijke ontwikkeling is het proces waarin je jezelf steeds minder ziet als ‘maker’ of ‘bezitter’ van de droom, en steeds meer als ontvanger, bemiddelaar en deelnemer aan een groter psychisch veld.

Het heeft niets met spiritueel escapisme te maken, met zweven boven het persoonlijke of ontkenning van pijn, trauma of schaduw. Transpersoonlijke ontwikkeling vraagt juist om doorleving en belichaming. Om het leren leven met de paradoxen die er altijd zijn. Dromen kúnnen soms rauw, ontregelend en confronterend zijn gewoon omdat ze niet altijd alleen jóuw verhaal vertellen.

Transpersoonlijke ontwikkeling

*groeien voorbij het ego zonder het ego te verliezen

*leren samenwerken met het onbewuste als levende werkelijkheid
jezelf zien als onderdeel van een groter psychisch en symbolisch geheel

*via dromen en creativiteit in relatie treden met het Zelf

Artwork: Jean Luc Bozzoli

29/11/2025

Soms ontstaat een tekening vanzelf terwijl je niet eens weet wat je eigenlijk aan het maken bent. Je begint met een paar vlekken. Plotseling verschijnen er figuren, wonderlijke dieren, patronen. Samen vormen ze bijna sprookjesachtige tafereeltjes. In de Jungiaanse psychologie wordt dit gezien als een manier waarop het onbewuste ook tot ons spreekt, net als bij actieve imaginatie waar ik al eerder over schreef.

Marie-Louise von Franz, een naaste medewerker van Jung, zei vaak dat innerlijke beelden een eigen logica hebben. Ze komen om een gesprek met je aan te gaan. Het gaat er niet om ze te “ontcijferen” zoals een puzzel. Door ze creatief vorm te geven maak je ruimte voor die delen van jezelf die niet altijd meteen in woorden zijn te vangen.

Een belangrijke reden om zo te tekenen, vanuit die flow is dat je zo een stukje ontdekt van wie je bent. Je hoeft daar niet heel diep over na te denken. Je kan gewoon observeren wat er bijna vanzelf uit je handen komt. Het is een veilige manier om je innerlijke wereld zichtbaar te maken zonder het meteen te willen analyseren of er een oordeel over te moeten hebben. Later kun je eventueel onderzoeken wat het beeld je wil vertellen. Maar soms is het maken alleen al genoeg.

Tekening vanuit de onbewuste stroom ©️jolandavonkeman

15/11/2025

Jung on Dreams ✨

04/11/2025

Love her

-

about loosening up

✷ H e l l o! ✷Welcome to the fourth "Sketchbook Sanctuary" sessionToday I'm talking about loosening up in our sketchbooks, and how important that is - to me!...

29/10/2025

Zelf aan de slag met je dromen.

Wat droomanalyse je kan laten zien over jezelf…

“Dreams are impartial, spontaneous products of the unconscious psyche, outside the control of the will. They are pure nature; they show us the unvarnished, natural truth, and are therefore fitted, as nothing else is, to give us back an attitude that accords with our basic human nature when our consciousness has strayed too far from its foundations and run into an impasse.” Carl Jung

Jung over dromen

Volgens Carl Jung vormen dromen een directe verbinding met ons onbewuste. Met dat deel van onszelf waar gevoelens, herinneringen en inzichten liggen die we overdag lang niet altijd bewust opmerken. Volgens hem probeert de psyche via dromen balans te herstellen. Wat we verdringen of negeren, komt in symbolische vorm naar boven, zodat we kunnen groeien in bewustzijn en heelheid. Door onze dromen serieus te nemen, leren we luisteren naar de taal van onze ziel.

Soms kan een droom nog lang blijven hangen. Dromen laten zien wat in ons leeft, net onder het oppervlak van ons bewustzijn. In één van mijn recente dromen kwamen Bultruggen tevoorschijn. Ze bewogen heel dicht onder het wateroppervlak soepel over, langs en onder elkaar door. Ze kwamen nooit boven water het water uit. Ondanks de beweging van de enorme dieren bleef het water spiegelglad. Eén enorme Bultrug draaide zich op haar zij. We hadden diep en lang oogcontact. Een magische ervaring.

Sjamanistische invalshoek

In het sjamanisme wordt de zee of de diepte van het water gezien als een spirituele wereld. Het rijk van voorouders, dromen en helende krachten. Dieren die daar leven — zoals walvissen — worden beschouwd als wijze gidsen of dragers van oeroude kennis. Het sluit aan bij wat ik ervoer toen ik in het oog van de Bultrug keek.

Water

De Jungiaanse psychologie zegt dat water vaak symbool staat voor het onbewuste. De wereld van gevoelens, intuïtie en herinneringen waar we niet bewust mee in contact zijn. Het wateroppervlak is dan de grens tussen wat onbewust is en wat we bewust zien. De ontmoeting met de bultrug is een ontmoeting met een oerkracht in mezelf. Het is een herinnering aan iets ouds en helends dat via je droom opnieuw contact zoekt.

Walvissen

Dat de walvissen zo dicht onder het oppervlak bewogen is hier opmerkelijk. Iets in mij is naar de oppervlakte gekomen. Een (oer) kracht, gevoel of een inzicht. Het ligt dicht onder de oppervlakte op de grens van het bewustzijn. Klaar om gevoeld te worden. Het breekt er nog niet doorheen want het is er kennelijk nog niet aan toe om al helemaal voluit te verschijnen. Het dunne laagje water is als een beschermende sluier. Het zorgt ervoor dat ik niet overspoeld raak. Stap voor stap mag ik toelaten wat zich wil laten zien.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Hoe je zelf kunt beginnen met droomanalyse

* Schrijf je droom direct op. Gebruik woorden zoals je ze herinnert zonder te proberen er al logica in te brengen. Noteer de beelden die je het meest bijblijven. Wat raakt je?

* Stel jezelf (associatie) vragen in plaats van meteen te willen uitleggen.

* Droombeelden willen onderzocht en doorvoeld worden. Verbind ze met je leven nu. Waar herken je iets van dat beeld in je dagelijkse leven of gemoedstoestand?

Voorbeeld van de reflectie- en associatievragen die je jezelf kan stellen:

- Wat is je eerste associatie bij walvissen? Wat heb je met walvissen? Waar doen de walvissen je aan denken? Heb je een eerdere ervaring gehad met walvissen? Welke tijd van je leven was dat?

- Welk gevoel roept de ontmoeting bij je op?

- Wat gebeurt er als de walvissen, of wat ze symboliseren, boven water zouden komen?

- Is het dunne laagje water een bescherming of misschien eerder een grens? Wat zou je daar mee willen doen?

- Herken je het ‘onder het oppervlak blijven’ persoonlijk?

- Wat zou er gebeuren als je in het water springt?

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Korte actieve imaginatie-oefening:

Sluit even je ogen.

Stel je het stille water voor uit de droom.
Het is spiegelglad.
Aan de oppervlakte beweegt niets.
Daaronder neem je langzame grote bewegingen waar.

Forceer niets.

Kijk alleen maar naar het water, hoe het langzaam begint te ademen.

Misschien zie je een vorm, een beweging, een glinstering.
Laat het beeld dichterbij komen.
Tot waar het veilig voelt.
Adem rustig in en uit, en stel dan een vraag, misschien wel aan de Bultrug die je aankijkt….

Luister goed naar jezelf. Welke vraag komt in je omhoog? Misschien is het wel: “Wat wil jij mij laten zien?”

Schrijf hierna zonder er over na te denken de eerste woorden, beelden of gevoelens op die in je opkomen.

Droomanalyse gaat niet zozeer om het verklaren. Het gaat om het leren luisteren naar wat in je beweegt, vlak onder het oppervlak.

Wat leeft er in jou dat bijna klaar is om zichtbaar te worden?

“Dreams are like letters from God. Isn't it time you answered your mail?”
Marie-Louise von Franz

Male humpback whales repeat each others songs and add to them so they become ever more complex and beautiful, showing off their memory and sheer volume. Take...